Tỷ phú Bitcoin muốn xây 'quốc gia riêng'

[PinaColada]

Một “ông trùm” Bitcoin muốn dựng nên thiên đường tự do kiểu mới tại Saint Kitts và Nevis - quốc đảo trên vùng biển Caribe. Nhưng ở hòn đảo nhỏ này, dân chủ và tâm lý cảnh giác với ảnh hưởng ngoại lai đang là rào cản không dễ vượt qua.


Một quốc đảo Caribe đang nuôi tham vọng trở thành “Dubai mới” của khu vực bằng chiến lược thu hút tiền mã hóa, ưu đãi thuế và dòng vốn quốc tế. Ảnh: New York Times.
Tại hòn đảo nhỏ Nevis ở vùng Caribe, một dự án mang tham vọng biến nơi đây thành “Dubai của châu Mỹ” đang thổi bùng tranh luận chưa từng có. Trung tâm của câu chuyện là Destiny - một đặc khu bán tự trị do doanh nhân tiền mã hóa người Bỉ Olivier Janssens đề xuất - cùng lời hứa về thiên đường đầu tư không thuế, giao dịch bằng tiền số và hệ thống pháp lý riêng biệt.

Nhưng thay vì tạo nên làn sóng hồ hởi, kế hoạch này đang vấp phải sự hoài nghi sâu sắc từ cộng đồng dân cư chỉ khoảng 13.000 người của Nevis, phần lãnh thổ yên bình trong quốc gia hai đảo Saint Kitts và Nevis.

Tham vọng dựng “thiên đường tự do”
Ý tưởng Destiny được công bố rộng rãi qua một video dài hơn 15 phút phát hành hồi tháng 10 năm ngoái. Trong đó, ông Janssens phác họa viễn cảnh về một khu đô thị ven biển hiện đại với bến du thuyền, biệt thự trên đồi, hồ bơi vô cực và các giao dịch tài chính vận hành bằng tiền mã hóa.

Nếu được phê duyệt đầy đủ, Destiny sẽ có quy chế đặc biệt: miễn thuế, luật lao động riêng, lực lượng cảnh sát riêng và cơ chế quản trị tách biệt ở mức độ nhất định với phần còn lại của Nevis. Ông Janssens khẳng định dự án vẫn tôn trọng Hiến pháp quốc gia, song nhấn mạnh mô hình này sẽ mang lại “hiệu quả và tự do” cao hơn.

“Châu Âu có Monaco, Trung Đông có Dubai. Châu Mỹ vẫn thiếu một biểu tượng như vậy”, ông nói trong video giới thiệu.

Olivier Janssens khá kín tiếng, nhưng công khai ba niềm đam mê: Elon Musk, tiền mã hóa và chủ nghĩa tự do cá nhân (libertarianism). Ông từng đầu tư vào thương vụ mua lại X của Elon Musk năm 2022 và cho biết sở hữu cổ phần tại Tesla và SpaceX.


Olivier Janssens phát biểu với “những người đồng hương tại St. Kitts and Nevis” trong một đoạn video được ông đăng tải nhằm quảng bá cho đặc khu do mình đề xuất mang tên Destiny. Nguồn: Destiny.com
Thực tế, doanh nhân tiền số này không phải cái tên xa lạ trong giới tiền mã hóa. Ông từng được coi là “cá voi” Ether đời đầu và có thời gian tham gia hội đồng quản trị của Bitcoin Foundation. Ông cũng nổi tiếng với các quan điểm ủng hộ chủ nghĩa tự do cá nhân và hạn chế tối đa vai trò của chính phủ trong đời sống kinh tế.

Trước đây, ông từng cùng một số cộng sự đề xuất thành lập “Free Society” - một quốc gia tự do mới bằng cách mua lại chủ quyền từ một nước khác. Kế hoạch đó không thành, và Destiny được xem là phiên bản “thực tế hơn”. Thay vì lập quốc gia mới, xây dựng một đặc khu kinh tế bên trong quốc gia hiện hữu có vẻ khả thi hơn nhiều.

Nỗi lo "nhà nước trong nhà nước"
Tháng 8 năm ngoái, Quốc hội Saint Kitts và Nevis đã thông qua Đạo luật Khu Phát triển Bền vững Đặc biệt, cho phép thành lập các vùng bán tự trị. Dù không phê duyệt trực tiếp Destiny, đạo luật này tạo nền tảng pháp lý cho các dự án tương tự.

Tại Nevis, người ủng hộ nổi bật nhất của Destiny là ông Mark Brantley, lãnh đạo cao nhất do dân bầu của đảo. Ông cho rằng dự án có thể định vị Nevis thành điểm đến của dòng vốn cao cấp, thúc đẩy đầu tư, tạo việc làm và nâng cấp hạ tầng.

Theo các cam kết ban đầu, Destiny sẽ đầu tư 50 triệu USD vào cơ sở hạ tầng địa phương, cấp học bổng cho sinh viên và chia sẻ doanh thu sau khi bán đủ số bất động sản.

Tuy nhiên, trước làn sóng phản ứng dữ dội của dư luận, Thủ tướng liên bang Terrance Drew đã chỉ định một ủy ban rà soát đạo luật đặc khu nhằm bảo đảm tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Một cuộc thăm dò dư luận cho thấy đa số người dân Nevis phản đối cả đạo luật lẫn dự án Destiny.

Sự phản đối không chỉ đến từ tâm lý bảo vệ môi trường hay cảnh quan thiên nhiên. Nhiều người dân lo ngại Destiny có thể trở thành “một nhà nước trong nhà nước”.

Bà Janice Daniel-Hodge, lãnh đạo phe đối lập tại Nghị viện đảo và là con gái của vị thủ hiến đầu tiên của Nevis sau độc lập năm 1983, cho biết bà không nhận ra mức độ tự trị mà dự án theo đuổi khi ký thỏa thuận bán đất của gia đình.

“Có người gọi đó là một thực thể vận hành theo luật khác với phần còn lại của Nevis”, bà nói.

Trong một cộng đồng nhỏ, nơi “ai cũng biết ai”, ý tưởng một khu vực khép kín dành cho giới siêu giàu, vận hành theo cơ chế riêng và giao dịch bằng tiền mã hóa, tạo ra cảm giác xa lạ.

Ông Livingstone Williams, một chủ đất địa phương, thẳng thắn: “Họ muốn sống tách biệt khỏi cộng đồng chung, và tôi có vấn đề với điều đó”.

Các buổi họp dân, tranh luận tại nhà thờ và trên mạng xã hội diễn ra liên tục suốt nhiều tháng. Tại một sự kiện ở nhà thờ St. Paul’s Anglican gần thủ phủ Charlestown, nhiều diễn giả nhắc lại lịch sử thuộc địa của hòn đảo - nơi phần lớn cư dân là hậu duệ của những người từng bị nô dịch.

Nevis vốn được người Mỹ biết đến như quê hương của Alexander Hamilton, một trong những nhà lập quốc Mỹ. Nhưng trong ký ức địa phương, lịch sử còn gắn với thời kỳ lệ thuộc và đấu tranh giành quyền tự quyết. Vì vậy, ý tưởng trao quy chế đặc biệt cho một nhà đầu tư ngoại quốc bị một bộ phận cư dân nhìn nhận như bước lùi.

Một bản nhạc châm biếm lan truyền trên đảo kết lại bằng câu: “Gọi là phát triển, nhưng nghe như xiềng xích”.

Bài toán niềm tin
Các đặc khu kinh tế không phải điều mới lạ trên thế giới. Từ Thâm Quyến đến Trung tâm Tài chính Quốc tế Dubai, nhiều mô hình đã thành công trong việc thu hút đầu tư bằng cơ chế pháp lý linh hoạt.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng yếu tố then chốt không chỉ nằm ở ưu đãi thuế hay quy định, mà ở niềm tin giữa nhà đầu tư và cộng đồng sở tại.

Ông Janssens và đội ngũ đã vận động mạnh mẽ để có các nhượng bộ sâu rộng, thậm chí đề nghị quyền truy tố tội phạm trong khu vực. Theo tiết lộ từ một cuộc họp với hiệp hội khách sạn địa phương, chính quyền Nevis đã từ chối đề xuất này và tìm kiếm phương án dung hòa.

Destiny cũng không tiếc chi phí cho khâu chuẩn bị. Hãng kiến trúc Skidmore, Owings & Merrill - đơn vị đứng sau One World Trade Center - tham gia thiết kế, các chuyên gia pháp lý từng làm việc với Trung tâm Tài chính Quốc tế Dubai được mời tư vấn.

Dẫu vậy, nhiều cư dân đặt câu hỏi: liệu những lợi ích kinh tế hứa hẹn có đủ để bù đắp rủi ro về xã hội, môi trường và chủ quyền?

Để được triển khai, Destiny cần sự phê duyệt cuối cùng từ chính phủ liên bang và các cơ quan lập pháp. Quy trình này có thể kéo dài và chịu tác động mạnh từ dư luận.

Ông Mark Brantley mô tả mức độ tranh luận hiện nay là “dân chủ đang vận hành” và khẳng định cư dân Destiny sẽ không có quyền bỏ phiếu trong các cuộc bầu cử quốc gia. Tuy nhiên, đối với nhiều người Nevis, câu hỏi lớn hơn là bản sắc và quyền tự quyết của hòn đảo.

Bà Daniel-Hodge thừa nhận bà hối tiếc vì đã ký thỏa thuận bán đất năm 2024.

“Cha tôi là một trong những người xây dựng Hiến pháp và đấu tranh để Nevis có quyền tự quyết định vận mệnh của mình”, bà nói.

VietBF@ sưu tập