Iran như một mối đe dọa toàn cầu: 26 năm lịch sử các cuộc tấn công do nhà nước tài trợ

[kentto]

Iran là quốc gia tài trợ khủng bố nhiều nhất thế giới, đã tiến hành hoặc chỉ đạo các cuộc tấn công trên hơn 20 quốc gia trong suốt 26 năm, giết hại người Mỹ, người châu Âu, người Ả Rập, người Do Thái và người Úc trên mọi lục địa.

Trong những tháng gần đây, một luận điệu xét lại lịch sử đã lan rộng trên các phương tiện truyền thông, mạng xã hội và trong giới lập pháp đảng Dân chủ, nhằm mục đích biến Iran thành nạn nhân trong một cuộc xung đột mà nước này đã gây ra trong nhiều thập kỷ. Họ cho rằng Tehran đã phải chịu đựng sự tấn công vô cớ, rằng mối đe dọa mà nước này gây ra đã bị phóng đại hoặc bịa đặt, và rằng chính quyền Trump đã tạo ra cái cớ cho chiến tranh.

Nhưng lập luận này dựa trên việc bỏ qua lịch sử được ghi chép đầy đủ về bạo lực do nhà nước Iran bảo trợ. Trong 26 năm qua, Iran đã thể hiện một mô hình rõ ràng và bền vững về việc tiến hành các cuộc tấn công trực tiếp hoặc chỉ đạo các lực lượng dân quân ủy nhiệm thực hiện các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng, vận tải biển quốc tế và lực lượng nước ngoài.

Sau đây là bản tường thuật theo trình tự thời gian về các cuộc tấn công đã được xác nhận của Iran, cả trực tiếp và gián tiếp, dựa trên dữ liệu của Lầu Năm Góc, các phán quyết của tòa án liên bang, kết luận của Ủy ban 11/9, danh sách khủng bố của Bộ Ngoại giao, đánh giá của Tổ chức Tình báo An ninh Úc và các báo cáo tình báo của chính phủ các nước đồng minh.

Hồ sơ này trải dài 26 năm, hơn 20 quốc gia và hàng nghìn người thương vong. Các nạn nhân không chỉ là người Mỹ hay Israel. Họ là người Lebanon, Ả Rập Xê Út, Yemen, Kuwait, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Bahrain, Qatar, Iraq, Afghanistan, Úc, Síp và Jordan.

Ghi chép ban đầu: 2000–2003: Giai đoạn mà hầu hết các nhà xét lại lịch sử bỏ qua bắt đầu trước Chiến tranh Iraq, trước chính quyền Trump và trước bất kỳ quyết định chính sách nào hiện được viện dẫn như những bất bình của Iran.

Tháng 10 năm 2000, một thẩm phán liên bang Hoa Kỳ phán quyết rằng Iran đã trực tiếp tham gia vào việc thiết lập mạng lưới Al-Qaeda ở Yemen thông qua Hezbollah, cung cấp huấn luyện và hỗ trợ hậu cần góp phần vào vụ đánh bom tàu ​​USS Cole tại cảng Aden, khiến 17 thủy thủ Mỹ thiệt mạng. Năm sau, Ủy ban 11/9 tìm thấy bằng chứng mạnh mẽ cho thấy Iran đã tạo điều kiện cho việc vận chuyển các thành viên Al-Qaeda vào và ra khỏi Afghanistan trước các cuộc tấn công ngày 11 tháng 9, với ít nhất tám trong số những kẻ không tặc tương lai đã đi qua lãnh thổ Iran từ tháng 10 năm 2000 đến tháng 2 năm 2001.

Tháng 8 năm 2001, một phần tử khủng bố Hamas được Iran hậu thuẫn đã giết chết ba người Mỹ trong vụ đánh bom tiệm bánh pizza Sbarro ở Jerusalem. Tháng 7 năm 2002, một quả bom của Hamas tại Đại học Hebrew đã giết chết năm người Mỹ và bốn người khác. Tháng 1 năm 2002, lực lượng đặc nhiệm hải quân Israel đã chặn bắt tàu Karine-A ở Biển Đỏ, một tàu chở hơn 50 tấn vũ khí và chất nổ của Iran đang trên đường đến các tổ chức khủng bố Palestine. Tháng 10 năm 2003, các phần tử được Iran hậu thuẫn đã giết chết ba nhân viên ngoại giao Mỹ tại Gaza.

Giai đoạn quan trọng nhất của cuộc chiến tranh ủy nhiệm của Iran chống lại Hoa Kỳ diễn ra ở Iraq từ năm 2003 đến năm 2011. Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ đã ghi nhận rằng các lực lượng dân quân do Iran hậu thuẫn, chủ yếu là Kataib Hezbollah và Asa'ib Ahl al-Haq, cả hai đều được Lực lượng Quds thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran huấn luyện, trang bị vũ khí và chỉ huy, chịu trách nhiệm cho ít nhất 603 binh sĩ Mỹ thiệt mạng, chiếm khoảng một phần sáu số binh sĩ Mỹ tử vong trong chiến đấu trong giai đoạn đó. Vũ khí được sử dụng là các đầu đạn xuyên giáp được sản xuất tại Iran và buôn lậu qua biên giới.

Tháng 1 năm 2007, các phần tử liên kết với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) cải trang thành binh lính Mỹ đã đột nhập vào một khu phức hợp ở Karbala và giết chết 5 binh sĩ Mỹ. Hình ảnh vệ tinh của Mỹ sau đó tiết lộ rằng một mô hình thu nhỏ hoàn chỉnh của khu phức hợp này đã được xây dựng bên trong Iran cho mục đích huấn luyện. Bộ Ngoại giao sau đó đã treo thưởng 15 triệu đô la cho thông tin về chỉ huy Lực lượng Quds thuộc IRGC, người đã lên kế hoạch cho vụ tấn công. Riêng nhóm Asa'ib Ahl al-Haq đã thực hiện hơn 6.000 vụ tấn công nhằm vào lực lượng Mỹ và liên quân từ năm 2006 đến năm 2011, theo thống kê của chính nhóm này.

Tháng 2 năm 2005, cựu Thủ tướng Lebanon Rafic Hariri cùng 21 người khác đã thiệt mạng trong một vụ đánh bom xe tải ở Beirut. Tòa án đặc biệt của Liên hợp quốc về Lebanon sau đó đã kết án một thành viên của Hezbollah về vụ giết người này.

Mùa hè năm 2006, Iran đã chuyển từ chỉ đạo ủy nhiệm sang can thiệp trực tiếp vào các hoạt động quân sự. Trong Chiến tranh Lebanon lần thứ hai, các binh sĩ thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) được đánh giá là đã trực tiếp tham gia vào các chiến dịch phóng tên lửa của Hezbollah chống lại Israel, với hàng trăm binh sĩ IRGC có mặt tại các tiền đồn của Hezbollah. Iran đã cung cấp các tên lửa tầm xa tấn công các thành phố của Israel.

Từ năm 2011 đến năm 2013, Iran đã tài trợ ít nhất 30 vụ tấn công khủng bố tại các quốc gia không có sự can thiệp quân sự ở Trung Đông — Thái Lan, Ấn Độ, Nigeria, Kenya và các nước khác. Vào tháng 10 năm 2011, FBI và DEA đã ngăn chặn một âm mưu do Lực lượng Quds thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) chỉ đạo nhằm ám sát đại sứ Ả Rập Xê Út tại Washington, với việc Bộ Tư pháp xác nhận rằng chiến dịch này được tuyển mộ, tài trợ và chỉ đạo bởi các quan chức cấp cao của Lực lượng Quds, bao gồm cả sự hiểu biết ở cấp độ chỉ huy Lực lượng Quds Qassem Soleimani. Kế hoạch cũng bao gồm việc đánh bom các đại sứ quán Ả Rập Xê Út và Israel tại Washington.

Syria, Yemen và sự mở rộng mạng lưới lực lượng ủy nhiệm: Bắt đầu từ năm 2012, Iran đã triển khai Hezbollah, các lực lượng dân quân Shia của Afghanistan và Pakistan, cùng lực lượng chính quy IRGC vào Syria để bảo vệ chế độ Assad, chi tiêu ước tính 16 tỷ đô la cho đến năm 2020. IRGC đã hỗ trợ phong trào Houthi của Yemen ít nhất từ ​​năm 2011.

Sau khi lực lượng Houthi chiếm Sanaa vào tháng 9 năm 2014 và lật đổ chính phủ được quốc tế công nhận vào năm 2015, Iran đã tăng cường cung cấp vũ khí, bao gồm tên lửa đạn đạo, máy bay không người lái và vũ khí chống hạm. Vào tháng 9 năm 2019, lực lượng Houthi đã tấn công các cơ sở dầu mỏ Abqaiq và Khurais ở Ả Rập Xê Út, làm giảm sản lượng dầu của vương quốc này 50% , đây là sự gián đoạn lớn nhất đối với thị trường năng lượng toàn cầu kể từ cuộc xâm lược Kuwait năm 1990 của Iraq.

Bắt đầu từ tháng 11 năm 2023, lực lượng Houthi đã phát động cuộc tấn công quy mô lớn nhất nhằm vào tàu thương mại quốc tế kể từ Thế chiến II. Đến tháng 3 năm 2025, chúng đã tấn công hơn 130 tàu, đánh chìm 4 tàu, bắt giữ 1 tàu và giết chết ít nhất 8 thủy thủ. Cơ quan Tình báo Quốc phòng Hoa Kỳ đã thu hồi động cơ tên lửa Tolu-4 của Iran từ một tàu Na Uy bị tấn công, và các quan chức Hoa Kỳ xác nhận Iran đang trực tiếp hỗ trợ lực lượng Houthi nhắm mục tiêu vào máy bay không người lái quân sự của Mỹ. Các tàu mang cờ Hy Lạp, Na Uy, Malta, Bồ Đào Nha, Panama và Liberia đã bị tấn công, những quốc gia không có vai trò quân sự nào ở Trung Đông.

Vận chuyển container qua kênh đào Suez giảm 90% . Giá cước vận chuyển giữa Thượng Hải và Rotterdam tăng gấp bảy lần. Tập đoàn Russell ước tính rằng chỉ riêng trong giai đoạn từ tháng 10 năm 2023 đến tháng 5 năm 2024, lượng hàng hóa bị gián đoạn đã lên tới 1 nghìn tỷ đô la . Mười lăm phần trăm thương mại đường biển toàn cầu, bao gồm 12% dầu mỏ và 8% khí đốt tự nhiên hóa lỏng, đã bị phong tỏa hiệu quả bởi một lực lượng dân quân được Tehran trang bị vũ khí, huấn luyện và chỉ đạo.

Tháng 6 năm 2019, bằng chứng video từ CENTCOM cho thấy các nhân viên hải quân thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) đang gỡ bỏ một quả thủy lôi chưa nổ khỏi một tàu chở dầu thuộc sở hữu của Nhật Bản ở Vịnh Oman, một trong hai tàu bị trúng thủy lôi trong vùng biển mà khoảng 20% ​​lượng dầu giao dịch toàn cầu đi qua. Tháng 12 năm 2019, Kataib Hezbollah đã giết chết một nhà thầu người Mỹ tại căn cứ K1 ở Kirkuk. Khi Hoa Kỳ đáp trả bằng cách giết chết chỉ huy IRGC Qassem Soleimani vào tháng 1 năm 2020, Iran đã trả đũa bằng một cuộc tấn công tên lửa đạn đạo trực tiếp vào căn cứ không quân Ain al-Assad ở Iraq, làm bị thương hơn 100 binh sĩ Mỹ.

Vào tháng 1 năm 2024, Lực lượng Kháng chiến Hồi giáo ở Iraq , một liên minh các nhóm dân quân được IRGC hậu thuẫn do Kataib Hezbollah lãnh đạo, đã giết chết ba binh sĩ Mỹ tại Tháp 22 ở Jordan, một phần của chiến dịch mà các nhóm dân quân được Iran hậu thuẫn đã tiến hành hơn 180 cuộc tấn công nhằm vào lực lượng Mỹ từ tháng 10 năm 2023 đến tháng 11 năm 2024.

Tháng 4 năm 2024, Iran đã thực hiện cuộc tấn công trực tiếp đầu tiên vào lãnh thổ Israel, phóng hơn 300 tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và máy bay không người lái, điều này đã được cả CENTCOM và người phát ngôn của IDF, Chuẩn đô đốc Daniel Hagari, xác nhận. Tháng 10 năm 2024, Iran tiếp tục thực hiện cuộc tấn công trực tiếp thứ hai với 180 tên lửa đạn đạo vào Israel.

Tháng 10 năm 2024, một nhóm khủng bố do IRGC chỉ đạo đã thực hiện vụ đốt phá một nhà hàng kosher ở Sydney, Úc. Tháng 12 năm 2024, một nhóm khác đã ném bom xăng vào Giáo đường Do Thái Adass Israel ở Melbourne, làm bị thương một thành viên giáo đoàn. Tổ chức Tình báo An ninh Úc (ASIO) đánh giá rằng Iran chịu trách nhiệm cho cả hai vụ tấn công này và có thể cả những vụ khác. Úc không có lực lượng quân sự nào được triển khai chống lại Iran. Úc không tham gia vào bất kỳ cuộc xung đột nào với Tehran.

Ngày 23 tháng 6 năm 2025, Iran đã phóng tên lửa đạn đạo trực tiếp vào căn cứ không quân Al Udeid ở Qatar, căn cứ quân sự lớn nhất của Mỹ ở Trung Đông, đánh dấu cuộc tấn công trực tiếp đầu tiên của Iran vào một căn cứ lớn của Mỹ ở vùng Vịnh. ​​Ba tuần trước đó, các nhóm dân quân được Iran hậu thuẫn đã tấn công năm căn cứ của Mỹ ở Iraq và Syria.

Khi Chiến dịch Epic Fury bắt đầu vào ngày 28 tháng 2 năm 2026, Iran đã đáp trả chỉ vài giờ sau đó bằng Chiến dịch True Promise IV, tấn công Israel, các căn cứ quân sự của Mỹ, và cơ sở hạ tầng dân sự và năng lượng trên khắp vùng Vịnh. ​​Một tuyên bố chung của Mỹ và các nước vùng Vịnh đã lên án các cuộc tấn công của Iran vào Bahrain, Jordan, Kuwait, Qatar, Ả Rập Xê Út và UAE là nhắm mục tiêu vào “lãnh thổ có chủ quyền, gây nguy hiểm cho dân thường và làm hư hại cơ sở hạ tầng dân sự”, những quốc gia không tham gia vào các cuộc tấn công chống lại Iran.

Các cơ sở khí hóa lỏng (LNG) của Qatar tại Mesaieed và Ras Laffan bị tấn công và ngừng sản xuất; công ty năng lượng nhà nước Bahrain Bapco tuyên bố bất khả kháng sau các cuộc tấn công vào khu phức hợp lọc dầu của họ; nhà máy lọc dầu Ras Tanura của Ả Rập Xê Út bị hỏa lực từ máy bay không người lái của Iran tấn công. Theo Bộ Quốc phòng UAE, chỉ riêng đến ngày 1 tháng 4 năm 2026, Iran đã bắn tổng cộng 438 tên lửa đạn đạo, 2.012 máy bay không người lái và 19 tên lửa hành trình vào lãnh thổ UAE. Không một quốc gia vùng Vịnh nào bị nhắm mục tiêu tham gia vào các cuộc tấn công chống lại Iran.

Ngày 2 tháng 3 năm 2026, một máy bay không người lái loại Shahed đã tấn công đường băng tại căn cứ không quân RAF Akrotiri , căn cứ không quân chính của Anh ở Síp. Bộ Quốc phòng Anh xác nhận cuộc tấn công gây thiệt hại tối thiểu và không có thương vong. Đây là cuộc tấn công đầu tiên vào căn cứ này kể từ năm 1986. Chiến dịch tấn công mạng của Iran diễn ra song song.

Ngày 11 tháng 3, công ty công nghệ y tế Stryker của Mỹ xác nhận rằng một nhóm tin tặc có liên hệ với Iran, Handala , đã làm gián đoạn mạng lưới toàn cầu của họ. Tờ Wall Street Journal đưa tin các nhân viên đã tìm thấy logo của nhóm này trên màn hình đăng nhập tại các văn phòng của công ty trên toàn thế giới. Một cảnh báo chung được FBI, CISA, NSA và Bộ Tư lệnh Không gian mạng Hoa Kỳ ban hành vào ngày 7 tháng 4 năm 2026 đã ghi nhận các tác nhân liên kết với Iran khai thác các hệ thống điều khiển công nghiệp trong các lĩnh vực cấp nước, năng lượng và chính phủ của Hoa Kỳ kể từ ít nhất tháng 3 năm 2026.

Chiến dịch của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) chống lại hoạt động vận tải quốc tế tại eo biển Hormuz đã diễn ra nhiều năm trước cuộc xung đột năm 2026. Bộ Tài chính Hoa Kỳ đã trừng phạt nhiều chỉ huy cấp cao của IRGC vào năm 2019, cụ thể là vì đe dọa đóng cửa eo biển và tham gia vào các hành động hải quân gây bất ổn trong và xung quanh khu vực này. Vào tháng 7 năm 2019, lực lượng Iran đã lên tàu và bắt giữ tàu chở dầu Stena Impero mang cờ Anh.

Tháng 1 năm 2021, Iran bắt giữ tàu Hankuk Chemi mang cờ Hàn Quốc. Tháng 4 năm 2024, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) bắt giữ tàu container MSC Aries mang cờ Bồ Đào Nha tại Vịnh Oman, với 25 thủy thủ đoàn trên tàu. Khi Chiến dịch Epic Fury bắt đầu vào tháng 2 năm 2026, Iran đã leo thang bằng việc đóng cửa hoàn toàn eo biển, với việc IRGC ra lệnh cấm đi lại, rải thủy lôi và sử dụng tàu tấn công tốc độ cao để lên tàu và bắt giữ các tàu thương mại.

Tháng 4 năm 2026, các tàu chiến Iran đã nổ súng vào các tàu mang cờ Ấn Độ đang cố gắng đi qua eo biển, và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã bắt giữ hai tàu container , MSC Francesca và Epaminondas, rồi hướng chúng vào vùng biển Iran. Tổ chức Hàng hải Quốc tế của Liên Hợp Quốc đã lên án các vụ bắt giữ này là không thể chấp nhận được. Khoảng 25% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển và 20% lượng khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu đi qua eo biển này hàng năm.

Tổng thống Trump đã không sai. Iran đặt ra mối đe dọa rõ ràng và hiện hữu đối với Hoa Kỳ và các đồng minh, một tuyên bố được chứng minh bằng bằng chứng được ghi nhận trong suốt một phần tư thế kỷ qua.