Quan hệ Mỹ - châu Âu rạn nứt

[Cupcake01]

Quan hệ Mỹ và châu Âu đối mặt thêm thách thức về quân sự và thương mại sau những động thái mới nhất của Tổng thống Donald Trump.

Nhà lãnh đạo Mỹ hôm 2-5 cho biết nước này sẽ cắt giảm đáng kể sự hiện diện quân sự tại Đức trong bối cảnh ông tìm cách thu hẹp cam kết của Washington đối với an ninh châu Âu. Khi được hỏi về thông báo rút khoảng 5.000 quân khỏi Đức - được Lầu Năm Góc đưa ra một ngày trước đó, ông Donald Trump không đưa ra lý do cụ thể mà chỉ nhấn mạnh con số này có thể còn cao hơn.

Cùng ngày, Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius nhận định bước đi trên là điều đã được dự báo. Ông kêu gọi các quốc gia châu Âu cần gánh vác nhiều hơn trách nhiệm đối với quốc phòng của chính mình. Tuy vậy, Bộ trưởng Quốc phòng Đức khẳng định hợp tác an ninh vẫn mang lại lợi ích cho cả hai bên trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương.

Khoảng 36.000 quân nhân Mỹ đang đồn trú tại Đức và việc rút quân nêu trên dự kiến diễn ra trong vòng 6 - 12 tháng tới. Trước đó, trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình, Tổng thống Donald Trump từng tuyên bố rút 9.500 binh sĩ Mỹ khỏi Đức nhưng không triển khai kế hoạch này. Ở quy mô rộng hơn, Mỹ thường duy trì khoảng 80.000 - 100.000 quân nhân tại châu Âu, tùy theo các chiến dịch, cuộc tập trận và luân chuyển lực lượng.

Quyết định rút quân được công bố trong bối cảnh ông Donald Trump tức giận với các đồng minh châu Âu vì không sẵn sàng tham gia chiến dịch quân sự nhằm vào Iran. Ở chiều ngược lại, Thủ tướng Đức Friedrich Merz gần đây chỉ trích cuộc xung đột mới nhất ở Trung Đông và cho rằng Mỹ thiếu một chiến lược rõ ràng.

Trong một dấu hiệu khác cho thấy căng thẳng gia tăng, ông Donald Trump cuối tuần rồi cáo buộc Liên minh châu Âu (EU) không tuân thủ thỏa thuận thương mại với Mỹ. Ông cũng thông báo kế hoạch nâng thuế nhập khẩu ô tô và xe tải từ EU lên 25% trong tuần này. Nhà lãnh đạo Mỹ không nêu nguyên nhân gây căng thẳng nhưng cho rằng việc nâng thuế sẽ buộc EU phải đẩy nhanh hơn nữa việc chuyển hoạt động sản xuất sang Mỹ.

Đáp lại, ông Bernd Lange, Chủ tịch Ủy ban Thương mại quốc tế của Nghị viện châu Âu, gọi hành động này là "không thể chấp nhận được"; đồng thời cáo buộc Mỹ "liên tục phá vỡ các cam kết", trong đó có các mức thuế nhập khẩu đối với thép và nhôm.

Hồi tháng 7-2025, ông Donald Trump và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã đạt được thỏa thuận, theo đó áp mức trần thuế 15% đối với hầu hết hàng hóa. Tuy nhiên, thỏa thuận này bị đặt dấu hỏi sau khi Tòa án Tối cao Mỹ hồi tháng 2 phán quyết tổng thống không có thẩm quyền pháp lý để tuyên bố tình trạng khẩn cấp kinh tế và áp thuế đối với hàng hóa từ các nước thành viên EU và những quốc gia khác.

Nếu được thực hiện, động thái tăng thuế của Mỹ đe dọa giáng đòn mạnh vào Đức - một cường quốc sản xuất ô tô, đồng thời làm rung chuyển nền kinh tế toàn cầu vào thời điểm nhạy cảm. Chiến sự Trung Đông đã khiến triển vọng tăng trưởng kinh tế toàn cầu chậm lại và lạm phát gia tăng khi giá dầu và khí đốt leo thang do eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa.

Iran thúc đẩy đề xuất mới

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 2-5 cho biết đang xem xét đề xuất mới từ Iran, dù bày tỏ hoài nghi về việc đề xuất này có thể dẫn đến thỏa thuận chấm dứt xung đột.

Theo trang tin Axios, Iran đã đặt thời hạn một tháng cho các cuộc đàm phán nhằm đạt được thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz, chấm dứt phong tỏa hải quân của Mỹ và kết thúc vĩnh viễn chiến sự tại Iran cũng như Lebanon. Theo đề xuất, hai bên phải đạt được thỏa thuận đầu tiên rồi mới sang bước hai, tiếp tục đàm phán thêm một tháng về vấn đề hạt nhân.

Trong khi đó, hãng tin Tasnim cho biết Iran đã gửi đến Mỹ đề xuất 14 điểm qua bên trung gian Pakistan nhằm phản hồi đề xuất 9 điểm của Washington. Cụ thể, Iran nhắm đến mốc thời gian 30 ngày để giải quyết những vấn đề cốt lõi, như mở cửa lại eo biển Hormuz. Ngoài ra, đàm phán nên tập trung vào việc "chấm dứt chiến sự" thay vì chỉ là một thỏa thuận đình chiến tạm thời.

Những yêu cầu khác là rút lực lượng Mỹ khỏi các khu vực gần biên giới Iran, chấm dứt hành động thù địch trên nhiều mặt trận và thiết lập cơ chế quản lý mới cho eo biển Hormuz. Bên cạnh đó là các bước đi về kinh tế như: dỡ bỏ phong tỏa hải quân, giải phóng tài sản bị đóng băng của Iran, nới lỏng trừng phạt và chi trả bồi thường.

Theo Tân Hoa Xã ngày 3-5, Bộ trưởng Ngoại giao Iran Seyed Abbas Araghchi đã trao đổi với các đối tác châu Á và châu Âu về đề xuất mới nhất của Tehran nhằm chấm dứt xung đột với Mỹ. Ông Araghchi nhấn mạnh Iran sẵn sàng đàm phán nếu Washington từ bỏ các đòi hỏi quá mức, lời đe dọa và hành động khiêu khích.

Cao Lực