Có thể nói mối lo Trung Quốc bành trướng và chủ nghĩa thực dụng đang làm tan băng trong quan hệ Nga-Nhật.
Lo ngại trước thái độ ngày càng độc đoán của Trung Quốc với các nước láng giềng, Nhật Bản và Nga đang tìm cách thiết lập quan hệ hữu nghị để thúc đẩy hợp tác về an ninh-kinh tế ở Đông Á.
Mặc dù ít có tiến bộ về trên một tranh chấp lãnh thổ, Nga và Nhật Bản đang hợp tác quân sự để chống lại sự bành trướng trên biển của Trung Quốc. Hai bên cũng tăng tốc các biện pháp song phương để tăng cường quan hệ dựa trên chủ nghĩa thực dụng về kinh tế và năng lượng.
Thủ tướng Noda và Tổng thống Putin. Ảnh ashahi.com
Nhiều sự kiện gần đây cho thấy sự ấm lên trong quan hệ Nga-Nhật. Gần đây nhất, ngày 27/6, người đứng đầu Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản (JSDF) Shigeru Isawaki đã đến Moskva để hội đàm với Tổng tham mưu trưởng các lực lượng vũ trang Nga Nikolai Makarov. Ngày hôm sau, đoàn đại biểu quân đội Nhật Bản do Tổng tham mưu trưởng JSDF Iwasaki dẫn đầu đã đến thăm một lữ đoàn bộ binh cơ giới và một trung tâm đào tạo phi công quân sự gần thủ đô Moskva. Đây là chuyến thăm Nga đầu tiên trong vòng 4 năm qua của một Tổng tham mưu trưởng JSDF.
Mối lo Trung Quốc độc chiếm Tây Thái Bình Dương
Đến năm 2025, Trung Quốc dự kiến sẽ vượt Mỹ trở thành nền kinh tế lớn nhất thế giới. Nếu điều đó trở thành hiện thực, Trung Quốc sẽ chiếm Tây Thái Bình Dương và Mỹ sẽ chiếm Đông Thái Bình Dương để cân bằng quyền lực.
Vì vậy Nga cần phải có một chỗ đứng vững chắc ở khu vực Đông Á và để tiến vào Tây Thái Bình Dương. Nga hiện đang tích cực biến hai hòn đảo Kunashiri và Etorofu thành căn cứ quân sự. Đó là một trong những biện pháp đón đầu để tái khôi phục ảnh hưởng, trước khi Trung Quốc trở thành siêu cường khu vực. Hải quân Nga có kế hoạch triển khai ở khu vực này các tàu tấn công đổ bộ Mistral do Pháp sản xuất.
Tháng 12/2010, Nga đã thành lập một trong những 4 quân khu mới và đặt Bộ chỉ huy chiến lược ở Khabarovsk, mà không đặt trụ sở ở Vladivostok, căn cứ chính của Hạm đội Thái Bình Dương của Nga. Các chuyên gia quân sự cho rằng sự lựa chọn này là do Khabarovsk sát với Trung Quốc.
Về phần mình, Tokyo cũng đang lo ngại về thái độ ngày càng hiếu chiến của Trung Quốc trong tranh chấp biển đảo ở biển Hoa Đông và ở Biển Đông vốn là tuyến hàng hải có ý nghĩa sống còn với đảo quốc Nhật Bản nghèo năng lượng.
Quan hệ Nga-Nhật đang tan băng
Thảm họa động đất, sóng thần và hạt nhân tháng 3/2001 tàn phá Nhật Bản đã tạo ra một bước ngoặt lớn trong quan hệ Nga-Nhật. Nga đã nhanh chóng cung cấp cho Nhật Bản khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) và giảm bớt tình trạng căng thẳng năng lượng ở nước này.
Một động thái tích cực hơn đối với sự tan băng trong quan hệ hai nước được đưa ra ngay trước khi cuộc bầu cử tổng thống Nga hồi tháng Ba vừa qua. Trong một cuộc phỏng vấn với các phương tiện truyền thông nước ngoài ngày 1/3/2012, ứng cử viên tổng thống Vladimir Putin đã bày tỏ ý định nối lại đàm phán với Tokyo về 4 hòn đảo đang tranh chấp. Khi được hỏi về việc làm thế nào để giải quyết tranh chấp lãnh thổ với Nhật Bản, ông Putin đã đề cập đến “giải pháp 50-50” trong việc giải quyết tranh chấp lãnh thổ với Trung Quốc cách đây 40 năm và ngụ ý cách tiếp cận tương tự có thể được thực hiện với Tokyo.
Ngoại giao Judo cũng tiếp tục khuấy động mối quan hệ Nhật Bản-Nga. Thủ tướng Nhật Bản Yoshihiko Noda, một võ sĩ judo “nhị đẳng huyền đai” cũng có sự tương đồng với “võ sĩ đai đen” Vladimir Putin. Trong cuộc gặp đầu tiên của với nhà lãnh đạo Nga, diễn ra bên lề của Hội nghị thượng đỉnh G-20 ở Mexico ngày 18/5, Thủ tướng Noda nói rằng ông muốn cuộc gặp này là sự khởi đầu (hajime - một thuật ngữ trong thi đấu judo) cho các cuộc họp cấp bộ trưởng về giải quyết tranh chấp lãnh thổ.
Thúc đẩy hợp tác kinh tế song phương
Về phần mình, Tổng thống Putin cho rằng cần đặt hợp tác kinh tế song phương lên trên vấn đề tranh chấp lãnh thổ. Đây là cách tiếp cận cơ bản mà Moskva đã thực hiện kể từ thời kỳ Liên Xô nhằm tìm kiếm sự hỗ trợ kinh tế từ phía Nhật Bản, đồng thời tránh đưa ra những nhượng bộ trong cuộc tranh chấp lãnh thổ với Nhật Bản
Trong khi đó, Nhật Bản cũng đã từ bỏ chính sách truyền thống gắn liền các vấn đề chính trị với kinh tế. Do giải quyết vấn đề lãnh thổ là vô cùng khó khăn, Tokyo hiện đang ngả theo cách tiếp cận thực dụng để hợp tác kinh tế với Moskva. Kim ngạch thương mại song phương Nga-Nhật đã tăng lên mức 30 tỷ USD trong năm ngoái, một con số kỷ lục.
Nhu cầu khí đốt tự nhiên hóa lỏng của Nhật Bản đã tăng vọt, kể từ khi cuộc khủng hoảng hạt nhân Fukushima buộc Nhật Bản phải đóng cửa nhiều nhà máy điện hạt nhân và phải dựa nhiều hơn về các nhà máy nhiệt điện. Nhật Bản hiện là nhà nhập khẩu LNG lớn nhất thế giới, với con số 80 triệu tấn/năm.
Đối với Nga, châu Á đang phát triển nhanh chóng là một thị trường tiềm năng sinh lợi rất lớn. Tại thị trường này, Nga đang ra sức cạnh tranh với các tập đoàn năng lượng khổng lồ của châu Âu và Mỹ. Ngoài ra, do nền kinh tế châu Âu đang lún sâu vào suy thoái, trong thời gian gần đây, Nga càng tìm cách tăng cường liên kết kinh tế với châu Á.
Minh Bích (theo Asia Times Online)
Mối lo Trung Quốc bành trướng làm tan băng quan hệ Nga-Nhật
