Trump can thiệp quân sự vào Venezuela cho tiền lệ hữu ích cho Nga và Trung Quốc?

[vuitoichat]

Liệu chính quyền Trung Quốc có điều chỉnh những tính toán chiến lược với toàn khu vực châu Á -Thái Bình Dương hay không?, sau khi vụ chính quyền Tổng thống Donald Trump đơn phương can thiệp quân sự vào Venezuela, không thông qua bất kỳ một định chế quốc tế nào. Ngoài việc « lên án » hành vi của siêu cường số 1 thế giới can thiệp quân sự vào Venezuela, đâu là những hậu quả sau này về địa chính trị và an ninh của thế giới ? Nga từng mở một chiến dịch quân sự đặc biệt nhắm vào một quốc gia có chủ quyền là Ukraina.

Tổng thống Donald Trump họp báo sau cuộc tấn công của Mỹ vào Venezuela, Palm Beach, Florida, Mỹ, ngày 03/01/2025. REUTERS - Jonathan Ernst

« Cái đinh cuối cùng đóng lên nắp quan tài mang theo luật pháp quốc tế và trật tự thế giới hiện hành từ sau Thế Chiến Thứ Hai ». Tổng thống Trump khai tử nguyên tắc quan trọng nhất trong quan hệ quốc tế đó là khái niệm « chủ quyền quốc gia ».

Báo chí quốc tế và các chuyên gia đồng loạt đánh giá như trên sau vụ Mỹ đơn phương can thiệp quân sự vào Venezuela, không thông qua bất kỳ một định chế quốc tế nào.

Trong đêm 02 rạng sáng 03/01/2026, Mỹ oanh tạc thủ đô Caracas, bắt cóc tổng thống Maduro và phu nhân. Một ngày sau, tổng thống Donald Trump khẳng định Washington « điều hành » Venezuela trong giai đoạn « chuyển tiếp », dọa quyền tổng thống Delcy Rodriguez « phải trả giá đắt » nếu không nghe theo Hoa Kỳ. Tòa án liên bang Mỹ tại New York chuẩn bị xét xử một nguyên thủ quốc gia và phu nhân vì 4 tội danh, trong đó có tội « khủng bố ma túy » và « tàng trữ vũ khí chiến tranh ».

Luật sư Clara Gérard-Rodirguez, chuyên về công pháp quốc tế trên nhật báo Le Monde đưa ra ít nhất 4 điểm chứng minh rằng, qua việc can thiệp quân sự vào Venezuela, Hoa Kỳ vi phạm « những nguyên tắc cơ bản về luật pháp quốc tế đương đại ». Theo Karen Alter, giáo sư về quan hệ quốc tế Đại Học Northwestern, Chicago, « thế giới trở nên nguy hiểm hơn » sau hành động quân sự của Hoa Kỳ. Lý dó là chính quyền trong tay ông Nicolás Maduro vẫn đang được Nga, Trung Quốc và cả Cuba, Iran yểm trợ. Caracas hiện là một trong những đối tác quan trọng bậc nhất của Bắc Kinh cũng như Matxcơva cả về kinh tế thương mại lẫn chiến lược. Tập Cận Bình không thể để mất đi nguồn cung cấp dầu hỏa từ Venezuela, vốn rất cần thiết cho tăng trưởng của Trung Quốc. Nga không thể để mất một « đồng minh » quan trọng trong vùng ảnh hưởng của Hoa Kỳ.

Cựu ngoại trưởng Pháp Dominique de Villepin từng kịch liệt chống đối Mỹ can thiệp quân sự vào Irak năm 2003 lật đổ chế độ độc tài Sadam Hussein, nói đến một « bước ngoặt lớn về địa chính trị ». Ông cho rằng Washington đã « đứng ra ngoài khuôn khổ luật pháp quốc tế khi vi phạm công ước và tinh thần của Liên Hiệp Quốc ». Không ai bênh vực hay muốn kéo dài sự tồn tại của một chế độ độc tài, nhưng nhà ngoại giao Pháp này nhắc lại lịch sử gần đây cho thấy lật đổ những tên bạo chúa « không cho phép mang lại dân chủ hay hòa bình, mà chỉ dẫn tới hỗn loạn, nội chiến … như ở Irak hay Libya ». Nhận định phản ảnh thái độ « khó xử » của khối phương Tây tự do và dân chủ, đứng đầu là châu Âu, vẫn được coi là những đồng minh của Hoa Kỳ.

Hoa Kỳ củng cố « sân sau » ở châu Mỹ Latinh

Bên cạnh những nghi vấn về tính « hợp pháp » của việc Mỹ can thiệp quân sự vào một quốc gia có chủ quyền, trên thực tế, tổng thống Trump trong gần một năm trở lại cầm quyền đã ra lệnh cho « 637 cuộc oanh kích », con số cao hơn nhiều so với toàn bộ quyết định của người tiền nhiệm Joe Biden trong 4 năm ở Nhà Trắng.

Việc can thiệp vào Venezuela cũng là thông điệp Washington gửi tới toàn thế giới, mà trước hết là tới Bắc Kinh và Matxcơva : Hoa Kỳ đang khẳng định lại vai trò tại châu Mỹ Latinh, « sân sau » của mình. Đây cũng là bước kế tiếp từ khi Lầu Năm Góc công bố « Chiến Lược An Ninh Quốc Gia », cập nhật hóa thuyết Monroe trong bang giao quốc tế.

Điểm thứ nhì đáng chú ý : Đây không là lần đầu Hoa Kỳ đơn phương hành động, can thiệp vào công việc của một quốc gia có chủ quyền, hay đưa một nguyên thủ quốc gia về Mỹ để xét xử, nhưng trong các phát biểu từ hai ngày qua, những từ như « dân chủ », « hòa bình » cho người dân Venezuela hoàn toàn không được nhắc tới. Ông Trump không biện minh cho sự can thiệp này vì « lợi ích chung » của người dân Venezuela, mà chỉ tập trung vào « lợi ích » của người Mỹ, của các tập đoàn dầu khí Hoa Kỳ …

Mỹ vẽ đường cho Nga và Trung Quốc

Điểm thứ ba ở đây là « quyền lực trong tay kẻ mạnh ».

Mỹ can thiệp vì biết rõ các phương tiện quân sự của Venezuela do Nga cung cấp không đủ sức để bảo vệ tổng thống Nicolás Maduro và phu nhân.

Nguy hiểm ở đây, như nhận định của luật sư Clémence Bectarte, thuộc Liên Đoàn Quốc Tế về Nhân Quyền, được báo Libération trích dẫn, là một khi Mỹ đã mở đường cho các hành vi can thiệp quân sự tại một quốc gia có chủ quyền, thì những quốc gia khác, chỉ cần có đủ mạnh và đủ phương tiện, cũng có thể noi theo, cũng tự phép « đứng trên công pháp quốc tế ». Trong trường hợp này, ở Bắc Kinh, chắc chắn là ông Tập Cận Bình cũng đang « cân nhắc » lại những tham vọng về địa chính trị của Trung Quốc với châu Á.

Ryan Hass, giám đốc trung tâm nghiên cứu Centre John L. Thornton, tại viện Brookings,-Washington, được báo tài chính Nhật Nikkei Asia trích dẫn, nhận định những « diễn biến tại Venezuela đã làm thay đổi triệt để chiến lược của Bắc Kinh về Đài Loan » và cả ở Biển Đông : Trung Quốc hoàn toàn có thể đòi Mỹ « kiềm chế » hơn trong những hành động nhân danh tự do hàng hải dựa trên luật pháp quốc tế.