Sau dầu mỏ, Tổng thống Trump đang mưu tính gì ở Venezuela?

[pizza]

Không chỉ nhắm tới "kho báu" dầu mỏ khổng lồ, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump còn đang ráo riết đưa các loại tài nguyên chiến lược khác của Venezuela vào tầm ngắm. Theo CNN, giới chuyên gia nhận định Venezuela đang nắm giữ trữ lượng khổng lồ các loại khoáng sản, kim loại quý và đặc biệt tiềm năng cực lớn về các nguyên tố đất hiếm vẫn chưa được khai phá.

Tuy nhiên, số lượng và khả năng khai thác kinh tế từ nguồn tài nguyên khoáng sản của Venezuela vẫn còn là dấu hỏi, khi hai thập niên rưỡi dưới sự lãnh đạo của các Tổng thống Hugo Chávez và Nicolás Maduro đã tạo ra khoảng trống thông tin về quy mô tài nguyên của quốc gia này.

Dù vậy, giới chuyên gia tin rằng Venezuela có trữ lượng một số khoáng sản như coltan (nguồn chiết xuất kim loại tantalum và niobium) và bauxite (có thể chứa nhôm và gallium). Cục Khảo sát Địa chất Mỹ liệt kê tantalum, niobium, nhôm và gallium là khoáng sản thiết yếu.

Năm 2009, ông Chávez từng ca ngợi tài nguyên thiên nhiên của đất nước, bao gồm cả "vàng xanh" - biệt danh của coltan. Theo Reuters, năm đó ông Chávez cho biết một trữ lượng coltan lớn được phát hiện tại quốc gia này.

Tới năm 2016, người kế nhiệm Maduro thành lập "Vòng cung Khai thác Orinoco", chỉ định một dải đất lớn để thăm dò và sản xuất khoáng sản. Tuy nhiên, khu vực này đã bị tàn phá bởi nạn khai thác mỏ bất hợp pháp.

Những nguyên liệu thô này không thể thiếu với ngành công nghiệp từ quốc phòng đến công nghệ. Tuy nhiên, chuyên gia nhận định dù Washington khao khát nắm giữ các yếu tố thiết yếu này của Venezuela, đó vẫn là nhiệm vụ cực kỳ khó khăn và sẽ không giúp ích gì nhiều trong việc củng cố chuỗi cung ứng của nước Mỹ. Các công ty cũng đối mặt với rủi ro lớn khi khai thác tại đây nếu không có đảm bảo an ninh lâu dài.

'Khó nuốt trôi' kho báu Venezuela
Tham vọng khai thác trữ lượng khổng lồ của Venezuela cần nỗ lực kéo dài nhiều năm và hàng tỷ USD đầu tư trong một môi trường địa chính trị phức tạp.

Sung Choi, nhà phân tích khoáng sản tại BloombergNEF, cho rằng dù sở hữu tiềm năng lớn, ngành khai thác của Venezuela đối mặt với nhiều rào cản, từ thiếu hụt dữ liệu địa chất và vốn đầu tư, cho đến thách thức về nhân lực, an ninh và môi trường chính sách biến động.

"Dù có lợi thế về địa chất, ngành khoáng sản thiết yếu của Venezuela cần nhiều thời gian để phát triển và khó tạo ra những tác động đáng kể trên thị trường trong ít nhất 10 tới", ông Choi nhận định.

Theo giới quan sát viên, nhiều khu vực trong số này có sự hiện diện của quân du kích và các nhóm vũ trang tham gia khai thác vàng bất hợp pháp. Việc khai thác đất hiếm - một quá trình tiêu tốn nhiều năng lượng - cũng có thể gây hại nghiêm trọng cho môi trường.


Chuyên gia dự đoán cần đầu tư lớn để tái thiết cơ sở hạ tầng năng lượng xuống cấp ở Venezuela. Ảnh: Reuters.
Phát ngôn viên của tập đoàn Chevron chia sẻ công ty “quan tâm tới sự an toàn và sức khỏe nhân viên, cũng như đảm bảo cơ sở vật chất. Chúng tôi tiếp tục hoạt động hoàn toàn tuân thủ tất cả luật và quy định hiện hành”.

Robert Pape - giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Chicago và chuyên gia về các vấn đề an ninh - nhận định rào cản chính là quân du kích và các nhóm vũ trang. “Không có cách nào điều động những nhà thầu dân sự, lực lượng lao động cốt lõi cho hoạt động khai thác dầu khí quốc tế”, ông nói.

Trong khi Douglas Farah, Chủ tịch công ty tư vấn an ninh IBI Consultants, cảnh báo bất chấp tầm ảnh hưởng chính trị áp đảo của Mỹ đối với chính phủ sở tại, nguy hiểm vẫn luôn bủa vây nhân sự tham gia kế hoạch mở rộng khai thác dầu khí tại Venezuela.

Bên cạnh truyền thống khai thác vàng trái phép lâu đời ở vùng Orinoco phía tây Venezuela, các nhóm du kích gần đây cũng khám phá khoáng sản đất hiếm như coltan.

Hơn nữa, do khoảng cách rộng lớn và địa hình hiểm trở, “sẽ rất khó bảo vệ cơ sở hạ tầng dầu mỏ”, ông Farah nói.

Động lực sinh lãi bằng 0
Việc tổng thống Mỹ đặt trọng tâm vào dầu mỏ và khả năng sẵn sàng triển khai lực lượng bảo vệ khu vực này cho thấy dầu mỏ vẫn là mắt xích quan trọng trong hệ thống địa chính trị quốc tế. Trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump cắt giảm đầu tư vào năng lượng tái tạo và ủng hộ phong trào “khoan dầu”, Mỹ lại càng nghiêng về chính trị dầu mỏ.

Bên cạnh đó, ngoài dầu mỏ, chuyên gia nhấn mạnh chính quyền Mỹ nhận thức được Venezuela còn có giá trị tài nguyên thiên nhiên rộng lớn hơn nhiều. Ông Trump nhiều lần nhấn mạnh tầm quan trọng của đất hiếm với an ninh quốc gia.

Tuy nhiên, ngay cả khi bỏ qua yếu tố nguy hiểm với người lao động gia nhập thị trường Venezuela, các chuyên gia cho rằng động lực kinh tế cho khoản đầu tư đầy rủi ro này gần như không tồn tại.

Trong cuộc phỏng vấn NBC News hôm 5/1, ông Trump dự đoán các công ty Mỹ có thể mở rộng hoạt động khai thác dầu khí trong vòng chưa đầy 18 tháng. Hầu hết chuyên gia cho rằng thời gian tối thiểu là từ 3-5 năm.

Exxon Mobil và ConocoPhillips đã mất hàng tỷ USD giá trị thiết bị và công nghệ sau khi bị chính phủ Venezuela tịch thu vào năm 2007. Năm đó, chính phủ Tổng thống Hugo Chavez ban hành sắc lệnh quy định các công ty nước ngoài không được sở hữu quá 40% cổ phần trong mọi dự án dầu khí nội địa, phần còn lại thuộc về một công ty dầu khí nhà nước.

Công ty lớn duy nhất của Mỹ chấp nhận điều khoản là Chevron. Công ty này vẫn đang hoạt động tại Venezuela, còn Exxon và ConocoPhillips vẫn cố gắng thu hồi một phần số tiền đã mất.

Kể từ khi Exxon và ConocoPhillips rút khỏi Venezuela, các công ty dầu mỏ Mỹ đã đầu tư hơn nửa nghìn tỷ USD vào Canada. “Gia tăng sản lượng dầu Venezuela làm giảm giá tị dầu Canada. Nếu các công ty Mỹ quay lại Venezuela, họ sẽ phải cạnh tranh với chính mình”, ông Randolph nói.

Với khoáng sản còn khó khăn hơn nhiều
“Nếu nhắc tới các điều kiện để có thể khai thác những nguồn khoáng sản đó và đưa ra thị trường, đó là câu chuyện thách thức hơn nhiều. Thậm chí, thành thật mà nói, còn thách thức hơn cả dầu mỏ”, Reed Blakemore - Giám đốc nghiên cứu tại Trung tâm Năng lượng Toàn cầu thuộc Hội đồng Đại Tây Dương - cho biết.

Ngoài ra, việc đưa đất hiếm lên mặt đất chỉ là khởi đầu. Theo phó giáo sư Julie Klinger tại Đại học Wisconsin-Madison, việc chiết tách và tinh chế đất hiếm là phần khó khăn nhất. Những vật liệu đó thường phải gửi đến Trung Quốc để tinh chế.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Trung Quốc chiếm hơn 90% sản lượng tinh chế đất hiếm toàn cầu vào năm 2024. Quốc gia này duy trì vị thế gần như độc quyền trong việc xử lý và tinh chế nguyên liệu nhờ hàng thập niên mở rộng quy mô công nghiệp và hỗ trợ nhiều chính sách thông thoáng khác.

“Trung Quốc nắm giữ năng lực xử lý kim loại đất hiếm gần như duy nhất. Lợi thế công nghiệp lẫn địa chính trị đó không thể vượt qua trong một sớm một chiều", Joel Dodge - Giám đốc chính sách công nghiệp và an ninh kinh tế tại Vanderbilt Policy Accelerator - nhận định.

Trong những năm gần đây, giới lập pháp Mỹ đã lo ngại về viễn cảnh phụ thuộc nhập khẩu đất hiếm. Mỹ đã tìm cách phát triển khả năng khai thác và tinh chế đất hiếm nội địa, nhưng lộ trình cho các dự án này cần nhiều năm, thậm chí hàng thập niên.

VietBF@ sưu tập