650 triệu USD đổi lấy tương lai AI: Bí ẩn thương vụ khiến Mark Zuckerberg thua đau trước Google

[therealrtz]

Vào một cuối tuần tháng 6 năm 2013 tại Mayfair, nữ diễn viên Talulah Riley đã thuê trọn một tòa lâu đài ở Tarrytown, bang New York, để tổ chức sinh nhật cho chồng mình là Elon Musk.

“Đó là kiểu lâu đài Mỹ giả cổ”, Demis Hassabis nhớ lại. Những người đàn ông trong buổi tiệc mặc trang phục samurai một cách khá lạc lõng và Riley còn mời cả nhà vô địch sumo thế giới, nặng tới khoảng hơn 150kg đến tham dự. Musk đã đấu vật với người này, quật ngã đối thủ một cách ấn tượng nhưng lại bị chấn thương cổ trong quá trình đó.

Musk khi ấy là một trong những nhà đầu tư sớm vào công ty AI của Hassabis là DeepMind, khi đó mới ba năm tuổi và đang theo đuổi đầy tham vọng mục tiêu trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI). Đây là thời điểm trước khi AI tạo ra một thế hệ tỷ phú mới, trước khi OpenAI hay Anthropic tồn tại. Hassabis hình dung một “Dự án Manhattan cho trí tuệ”, tập hợp những bộ óc xuất sắc nhất trong lĩnh vực và tạo ra một tác nhân có thể chơi nhiều trò chơi Atari.

Giám đốc điều hành Google khi đó là Larry Page đã gặp Hassabis tại bữa tiệc và đề nghị đi dạo cùng. Hai người đi quanh khuôn viên lâu đài, quan sát những chi tiết kiến trúc mang tính trang trí như tường thành và khe bắn tên những thứ khá vô nghĩa. Nói bằng giọng khàn do một căn bệnh hiếm gặp ở dây thanh quản, Page gợi ý rằng nỗ lực xây dựng công ty của Hassabis có thể cũng vô nghĩa tương tự. Hassabis là một nhà khoa học, mục tiêu của ông là tạo ra AGI. Vậy tại sao phải theo đuổi việc xây dựng một DeepMind độc lập?

“Tại sao anh không tận dụng những gì tôi đã xây dựng?” Page nói. Khi đó ông đang mua lại nhiều công ty AI nhỏ và tiếp tục săn tìm mục tiêu tiếp theo.

“Ông ấy cơ bản đang nói rằng tôi có thể xây dựng một công ty như Google nhưng sẽ mất phần lớn sự nghiệp”, Hassabis nhớ lại. “Nhưng nếu mục tiêu thực sự của tôi là AGI, thì tại sao không sử dụng toàn bộ nguồn lực mà ông ấy đã tích lũy? Tôi thấy đó là một lập luận khá thuyết phục”.

“Tôi đã chán việc phải chạy khắp nơi để gọi vốn cho thứ mà tôi biết là quan trọng nhất mọi thời đại”, Hassabis nói.

“Tôi sẽ vào Google. Tôi sẽ có cả một đống máy tính và rồi tôi sẽ giải quyết bài toán trí tuệ”.

Câu chuyện này được WSJ đăng tải dựa trên hơn 30 giờ phỏng vấn Hassabis trong ba năm, cùng với hàng chục cuộc trao đổi với các đồng nghiệp DeepMind, nhà đầu tư và những người liên quan đến thương vụ mua lại.

Mùa thu năm 2013, Hassabis và các đồng sáng lập bay tới trụ sở Google. Để giữ bí mật cho các cuộc đàm phán, họ được đưa tới một văn phòng kinh doanh nằm ngoài khu chính. Đội ngũ M&A của Google đã tập hợp một nhóm chuyên gia AI nội bộ để đánh giá năng lực của DeepMind và nhóm này đã trình diễn những tiến bộ gần đây với tác nhân Atari.

Điều họ không làm là thể hiện bất kỳ sự quan tâm nào đến việc đàm phán giá bán công ty.

“Chúng tôi nghĩ rằng nếu nhắc đến tiền, họ sẽ nghĩ chúng tôi muốn bán rồi rút lui”, đồng sáng lập Mustafa Suleyman giải thích. “Sẽ giống như kiểu chúng tôi muốn lấy tiền rồi biến mất”.

Thay vào đó, họ hỏi về ngân sách nghiên cứu mà Google có thể cung cấp. Họ cũng muốn bàn về vấn đề an toàn, điều mà họ rất coi trọng.

Nếu DeepMind thuộc về Google, Suleyman lập luận rằng cần có một hội đồng giám sát độc lập. Hội đồng này sẽ gồm các nhà khoa học, triết gia và những nhân vật uy tín khác, có quyền quyết định cuối cùng về cách AI được triển khai trong xã hội.

“Ý tưởng cơ bản là: Chúng ta phải chuẩn bị cho kịch bản thành công”, Suleyman nói. “Nếu thành công, không thể để riêng các nhà sáng lập Google kiểm soát AGI”.

Để gây áp lực với Google, Suleyman sử dụng kinh nghiệm chơi poker của mình.

“Chúng tôi nói rằng chúng tôi là startup chưa có doanh thu nhưng được tài trợ tốt nhất châu Âu. Chúng tôi có Peter Thiel, Solina Chau, Elon Musk, toàn các tỷ phú đứng sau”, ông nhớ lại.

“Dĩ nhiên, họ không thực sự đứng sau chúng tôi, đó là điều khiến bạn thấy ‘lạnh gáy’ khi đàm phán. Nhưng trong poker, bạn chơi với người, không phải với bài. Bạn đọc tâm lý đối thủ rồi đặt cược”.

Hassabis thì xem mình là người chơi cờ vua hơn là poker. Trong cờ vua không có bài ẩn, mọi thứ đều minh bạch.

Nhưng thực tế, bluff có lẽ không cần thiết. Đội ngũ lãnh đạo Google khi đó cũng đang có những lo ngại tương tự về an toàn AI.

“Chúng tôi nghĩ AI giống năng lượng hạt nhân”, CFO Patrick Pichette nói. “Bạn có thể tạo ra bom, nhưng nếu thông minh, bạn cũng có thể giải quyết biến đổi khí hậu. Vì vậy chúng tôi đã thảo luận tất cả những câu hỏi lớn ngay từ đầu: Nếu AI phát triển ngoài kiểm soát thì sao? Làm thế nào để kiểm soát nó?”

MỐI MỚI

Với việc Google sẵn sàng tài trợ và chia sẻ mối quan tâm về an toàn, con đường mua lại dường như đã mở. Nhưng Hassabis và Suleyman vẫn không chủ quan. Họ tiếp cận thêm một “người cầu hôn” khác: Mark Zuckerberg của Facebook.

Zuckerberg khi đó đang lo lắng khi các công ty công nghệ khác phát triển AI nhanh chóng. Ông bắt đầu tìm cách bắt kịp, trực tiếp tiếp cận từng nhà nghiên cứu AI dù đang điều hành một công ty với 6.000 nhân viên và một tỷ người dùng.

Suleyman bay sang California gặp Amin Zoufonoun, người phụ trách phát triển doanh nghiệp của Facebook. Zoufonoun tiếp đón ông tại nhà, rót một ly whisky rất mạnh và trêu chọc việc Suleyman muốn thêm đá. Qua nhiều cuộc trao đổi, Zoufonoun đề xuất một cách để khiến các nhà sáng lập DeepMind giàu hơn so với bán cho Google: Facebook sẽ trả giá mua cổ phần thấp, nhưng bù lại trả khoản thưởng ký hợp đồng cực lớn cho đội ngũ.

Suleyman báo lại với Hassabis. Tiền thì hấp dẫn, nhưng không phải mục tiêu chính. Trong khi đó, Zoufonoun gần như bỏ qua vấn đề quản trị AI, điều mà sau này trở thành điểm yếu nổi tiếng của Facebook.

Zoufonoun báo cáo lại với Zuckerberg: DeepMind có đội ngũ AI rất mạnh và nếu Facebook không mua, họ sẽ rơi vào tay Google.

Hassabis sang Mỹ để ăn trưa với Larry Page, người mua tiềm năng mạnh nhất. Zuckerberg biết được chuyến đi này và mời ông ăn tối.

Tại nhà Zuckerberg ở Palo Alto, Hassabis thực hiện một “bài test” tinh tế. Hai người nói về tiềm năng AI, Zuckerberg tỏ ra rất hào hứng. Nhưng khi Hassabis nhắc đến các công nghệ khác như VR, AR hay in 3D, Zuckerberg cũng hào hứng y như vậy.

“Điều đó cho tôi câu trả lời”, Hassabis nói. “Facebook trả nhiều tiền hơn, nhưng tôi muốn một người thực sự hiểu AI sẽ lớn hơn tất cả những thứ kia”.

Sau bữa tối, Hassabis quay lại với Larry Page: “Chúng ta đi tiếp”.

Bị từ chối, Zuckerberg lập tức phản ứng mạnh. Ông tăng tốc tuyển dụng các nhà nghiên cứu AI và mời Yann LeCun về xây dựng đội ngũ. Nếu không thể mua DeepMind, ông muốn xây dựng một đội AI từ đầu bằng nguồn lực gần như vô hạn.

LeCun nói ông không rời New York hay bỏ vị trí giáo sư. Tưởng là điều kiện “deal breaker” (yếu tố, điều kiện hoặc tình huống quan trọng khiến một thỏa thuận, hợp đồng hoặc mối quan hệ bị chấm dứt ngay lập tức), nhưng ngày hôm sau Zuckerberg chấp nhận.

“Tôi ký ở đâu?” LeCun đáp.

Đầu tháng 12, ban lãnh đạo DeepMind tham dự hội nghị machine learning lớn nhất thế giới, vừa dự hội thảo vừa xem các bản dự thảo hợp đồng mua lại. Trong khi đó, Zuckerberg và LeCun thuê ballroom khách sạn để công bố phòng lab AI mới tại Manhattan.

Tại hội nghị, Hassabis gặp LeCun: “Ông không định ‘hút’ hết người của tôi chứ?”

“Tôi vừa đặt bút ký để làm đúng việc đó”, LeCun nói.

Hai tuần sau, ngay trước Giáng sinh, LeCun gọi cho Koray Kavukcuoglu, một nhân sự chủ chốt của DeepMind và đề nghị mức lương cực cao để sang Facebook.

“Đó là lúc tôi nghĩ DeepMind có thể thất bại”, Suleyman nói.

Hassabis lập tức phản ứng. Ông tiết lộ bí mật: DeepMind sắp bán cho Google, và quyền chọn mua cổ phiếu có thể trở nên cực kỳ giá trị. Kavukcuoglu đồng ý ở lại.

Hassabis thúc Google chốt deal nhanh nhất có thể.

Cuối tháng 12, một đội Google bay sang London bằng chuyên cơ Gulfstream và tới văn phòng DeepMind. Jeff Dean yêu cầu kiểm tra mã nguồn vì demo có thể bị “làm màu”.

“Đó là khoảnh khắc không thể quay đầu”, Hassabis nói. “Nếu họ xem hết mà không mua, chúng tôi sẽ bị nghiền nát”.

Dean chấp thuận.

Google định giá DeepMind theo “giá mỗi kỹ sư”, khoảng 10 triệu USD/người, với 30–40 nhân sự chủ chốt. Nhưng Hassabis và Suleyman đẩy giá lên gần gấp đôi. Ngoài ra, họ đưa ra điều kiện:

- Ở lại London

- Cấm ứng dụng quân sự

- Lập hội đồng đạo đức

“Đây là vấn đề lớn”, trưởng đàm phán Google nói.

Cuối cùng, Google chấp nhận vì tin vào Hassabis.

Tháng 1/2014, Google mua DeepMind với giá 650 triệu USD, một mức giá “rẻ” nếu nhìn từ hiện tại.

Phần thưởng thực sự đến sau đó, khi Google đổ hàng tỷ USD vào DeepMind và hành trình chinh phục siêu trí tuệ của Hassabis tăng tốc mạnh mẽ.

Theo: WSJ