USA 134 TỶ USD THUẾ QUAN BỊ BÁC BỎ: Ai trả lại tiền cho doanh nghiệp Mỹ?

[Gibbs]

Cuộc chiến thuế quan chưa kết thúc. Nó chỉ mới bắt đầu – và lần này không phải ở Nhà Trắng, mà trong những phòng xử án đầy hồ sơ, nơi 300.000 doanh nghiệp Mỹ đang đòi lại 134 tỷ USD đã nộp cho chính phủ.

Người xưa nói: “Tiền vào nhà nước dễ, tiền ra khỏi kho bạc khó như lên trời.” Câu chuyện hôm nay dường như đang diễn ra đúng như thế.

Tòa Tối Cao nói “Không”, nhưng không nói “Hoàn tiền”
Tuần qua, Supreme Court ra phán quyết 6-3 bác bỏ việc Tổng thống Donald Trump sử dụng quyền khẩn cấp kinh tế (IEEPA) để áp thuế toàn cầu. Đây là thất bại lớn đầu tiên về nội dung của ông Trump kể từ khi trở lại Nhà Trắng.

Chánh án John Roberts cảnh báo rằng chính quyền đã cố mở rộng “một cách biến đổi” quyền lực tổng thống đối với chính sách thuế quan – không chỉ về thương mại mà còn ảnh hưởng đến toàn bộ nền kinh tế.

Nhưng điều gây sốc không phải là phán quyết. Điều gây sốc là: Tòa không hề nói rõ chuyện hoàn tiền.

Trong ý kiến bất đồng, Thẩm phán Brett Kavanaugh viết thẳng: việc hoàn trả hàng tỷ USD sẽ gây hệ quả nghiêm trọng cho ngân khố Hoa Kỳ, và quá trình này có thể là một “mớ hỗn độn”.

Tòa án im lặng. Nhà Trắng hứa hẹn. Nhưng cách thực hiện? Không ai biết.

134 tỷ USD: Ai sẽ phải “đòi từng đồng”?

Hiện nay, khoảng 300.000 doanh nghiệp Mỹ đã nộp tổng cộng 134 tỷ USD tiền thuế quan bị tuyên là trái luật.

Chính quyền Trump từng hứa sẽ hoàn tiền nếu thua kiện. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent nói rằng kho bạc có đủ tiền, nhưng quá trình có thể kéo dài hơn một năm – và ông nghi ngờ việc đó sẽ xảy ra.

Vấn đề nằm ở chỗ: mỗi doanh nghiệp có thể phải tự nộp đơn kiện riêng để đòi lại tiền. Cuộc chiến giờ đây chuyển về Tòa Thương mại Quốc tế.

Những công ty như Costco đã chủ động kiện từ trước để bảo toàn quyền lợi hoàn thuế. Nhưng ngay cả họ cũng có thể phải chờ đợi nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.

Tiền thuế đã được ghi chép đầy đủ. Nhưng để lấy lại? Phải “đấu tranh từng tờ hóa đơn”.

Nhớ lại năm 1998, một phán quyết khác từng buộc chính phủ hoàn 730 triệu USD tiền thuế. Quá trình đó mất hai năm. Lần này, quy mô lớn gấp hàng trăm lần.

Người tiêu dùng: Đã trả tiền rồi, có được hoàn lại không?

Câu trả lời gần như là: Không.

Nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng các doanh nghiệp khó có khả năng giảm giá hồi tố. Siêu thị sẽ không gửi séc hoàn lại 15% thuế cho đôi giày bạn mua cách đây bốn tháng.

Giá cả đã tăng, chi phí đã chuyển sang người tiêu dùng. Và chuỗi cung ứng không quay ngược thời gian.

“Con cá đã nướng rồi thì không thể sống lại.”

Thất bại đầu tiên – và cơn giận dữ ở Nhà Trắng
Sau phán quyết, ông Trump tổ chức họp báo đầy công kích, gọi các thẩm phán đa số là “nỗi xấu hổ quốc gia”. Hai thẩm phán do ông bổ nhiệm – Neil Gorsuch và Amy Coney Barrett – cũng đứng về phía bác bỏ chính sách thuế.

Ông tuyên bố sẽ dùng các công cụ pháp lý khác, bao gồm Điều 122 của luật thương mại để áp thuế 10% toàn cầu trong 150 ngày, chờ Quốc hội gia hạn. (*)

Điều này đồng nghĩa: trận chiến thương mại chưa kết thúc. Nó chỉ đổi vũ khí.

Chính trị giữa mùa bầu cử

Phán quyết này có thể ảnh hưởng lớn đến bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Các thăm dò trước đó cho thấy đa số người Mỹ tin thuế quan gây hại cho nền kinh tế. 56% trong khảo sát của Marquette Law School cho rằng thuế quan làm tổn thương kinh tế Mỹ.

Nếu ông Trump muốn tiếp tục chính sách thuế, ông có thể phải cần Quốc hội phê chuẩn – và điều đó buộc các nghị sĩ Cộng hòa phải bỏ phiếu ủng hộ thuế nhập khẩu ngay giữa năm bầu cử.

Như Thượng nghị sĩ Chuck Grassley phát biểu thận trọng: cần tiếp tục đàm phán và làm việc với Quốc hội để tạo sự chắc chắn cho doanh nghiệp.

Học thuyết “câu hỏi lớn” và giới hạn quyền lực tổng thống

Phán quyết lần này dựa trên “major questions doctrine” – học thuyết từng được Tòa sử dụng để bác bỏ các chính sách của Tổng thống Joe Biden.

Ý tưởng cốt lõi: nếu một vấn đề có tác động chính trị – kinh tế lớn, Quốc hội phải nói rõ trong luật; tổng thống không thể dựa vào điều khoản mơ hồ để mở rộng quyền lực.

Neil Gorsuch viết rằng luật khẩn cấp mà ông Trump viện dẫn “không hề trao quyền thuế quan toàn diện như ông tìm kiếm”.

Trong khi đó, Thẩm phán Elena Kagan cho rằng không cần dùng học thuyết phức tạp: đơn giản là không có thẩm quyền luật định, thì thuế quan không thể đứng vững.

Cuộc chiến bây giờ mới bắt đầu

Phán quyết 6-3 khép lại một chương, nhưng mở ra một cuộc chiến mới: hoàn tiền.

Doanh nghiệp sẽ phải kiện. Tòa án cấp dưới sẽ phải giải quyết. Bộ Tài chính sẽ phải tìm cách hoàn trả – nếu phải làm.

134 tỷ USD không chỉ là con số kế toán. Đó là tiền của doanh nghiệp, là chi phí người tiêu dùng đã trả, là vấn đề ngân sách quốc gia.

Và như lời Thống đốc California Gavin Newsom tuyên bố: “Mỗi đô la thu trái luật phải được trả lại – kèm lãi.”

Nhưng trong chính trường Mỹ, không có gì là đơn giản. Như người xưa nói:
“Kiện tụng như đám mây mùa hạ – đến nhanh, đi chậm.”

Cuộc chiến thuế quan chưa hạ màn. Nó chỉ đổi mặt trận – từ thương mại sang pháp lý, từ chính sách sang hoàn tiền.

Và 300.000 doanh nghiệp Mỹ giờ đây phải tự hỏi:
Bao giờ 134 tỷ USD mới thực sự trở về?

============ (*)
📜 Điều 122 là gì?

“Điều 122” là Section 122 của Trade Act of 1974 (Luật Thương mại 1974 của Mỹ).

Nó cho phép tổng thống tạm thời áp thuế nhập khẩu hoặc hạn chế nhập khẩu khi:

Mỹ bị thâm hụt thương mại nghiêm trọng, hoặc

Có mất cân bằng cán cân thanh toán lớn và đột ngột

Khác với IEEPA (luật tình trạng khẩn cấp mà Tòa Tối cao vừa bác bỏ), Section 122 là luật thương mại thuần túy, không phải luật khẩn cấp quốc gia.

⏳ Vì sao chỉ được 150 ngày?

Section 122 cho phép:

Tổng thống áp thuế tối đa 15%

Trong thời gian tối đa 150 ngày

Không cần Quốc hội phê chuẩn trước

Nhưng sau 150 ngày:

Nếu muốn gia hạn → phải có Quốc hội thông qua

Nếu Quốc hội không hành động → thuế tự động hết hiệu lực


💡 Vậy 10% toàn cầu theo Điều 122 nghĩa là gì?

Nếu ông Trump dùng Section 122 để áp 10% thuế toàn cầu:

Ông có thể làm ngay

Áp cho tất cả quốc gia

Tối đa 150 ngày

Sau đó cần Quốc hội bỏ phiếu gia hạn

Tức là đây giống như một “cầu nối 5 tháng” để duy trì đòn bẩy thương mại.


🏛️ Tại sao đây là vấn đề chính trị?

Vì nếu cần gia hạn:

Các nghị sĩ Cộng hòa phải bỏ phiếu ủng hộ thuế trong năm bầu cử giữa kỳ

Trong khi đa số người Mỹ cho rằng thuế quan gây hại kinh tế

Doanh nghiệp đang đòi hoàn 134 tỷ USD

Nghĩa là:

Thuế quan không còn chỉ là công cụ kinh tế — mà là quả bom chính trị.


💰 Tác động thực tế sẽ thế nào?

Nếu 10% được áp trong 150 ngày:

Giá hàng nhập khẩu có thể tăng ngắn hạn

Doanh nghiệp có thể lại phải nộp thêm tiền

Trong khi vẫn chưa biết có được hoàn tiền 134 tỷ USD cũ hay không

Nói cách khác:

Chính sách mới có thể chồng lên tranh chấp cũ.

OUCH... Cái vụ này "mệt mỏi" à nha... Cứ từ tốn coi giải quyết thế nào...

Tiền vô tay quan coi như xong khỏi đòi