'Giấc mơ Mỹ' của châu Âu đã chết

[Romano]

Ngay cả khi Tổng thống Donald Trump rút lại lời đe dọa thuế quan và loại trừ khả năng dùng vũ lực chiếm Greenland, cách các đồng minh nhìn nhận Mỹ dường như đã thay đổi mãi mãi.Các nước châu Âu đã chấp nhận sự thật đau lòng rằng: Giờ đây, người Mỹ mới là kẻ xấu.

9 nhà ngoại giao EU tiết lộ đây là tâm lý chung tại Hội nghị thượng đỉnh khẩn cấp của 27 quốc gia EU ngày 22/1. Những quan chức này đến từ các quốc gia có thái độ thiện cảm khác nhau với Mỹ trong quá khứ. Họ nhấn mạnh cách suy nghĩ này đặc biệt rõ rệt ở những nơi có mối quan hệ thân thiết nhất với Washington.

Cảm giác lo sợ và hoài nghi vẫn còn đó, và Hội nghị thượng đỉnh vẫn diễn ra, bất chấp việc Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ không áp thuế với 8 nước châu Âu vì vấn đề Greenland nữa. Hội nghị lần này không chỉ xoay quanh tranh cãi mới nhất.

Những tham vọng của Washington với Greenland là giọt nước tràn ly với nhiều lãnh đạo châu Âu. Trong suốt năm 2025, họ bám víu vào hy vọng rằng những nỗi sợ hãi tồi tệ nhất về “chiếc ô an ninh” của châu Âu từ năm 1945 sẽ không thành hiện thực.

“Thời điểm làm lành đã kết thúc và đã đến lúc đứng lên chống lại ông Trump”, Anders Fogh Rasmussen - cựu Tổng thư ký NATO - chia sẻ.

Tất cả đặc phái viên trao đổi với Politico cho biết họ cảm thấy bị phản bội, khi một số đã học tập và làm việc tại Mỹ, hoặc thúc đẩy mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương. “Giấc mơ Mỹ của chúng ta đã chết. Ông Donald Trump đã giẫm bẹp giấc mơ này”, một người nói.

Sự phản bội
Sự chuyển biến trong tâm lý của châu Âu có thể sẽ được thể hiện rõ ở Hội nghị thượng đỉnh. Họ sẽ chuẩn bị các biện pháp thương mại trả đũa Mỹ, trong trường hợp ông Trump lại thay đổi ý kiến và tiếp tục tuyên bố chủ quyền với Greenland. Ngoài ra, giới lãnh đạo có khả năng cứng rắn hơn phía sau hậu trường lẫn trước mặt công chúng.

2 nhà ngoại giao EU cho biết mặc dù ông Trump đã loại trừ khả năng dùng vũ lực chiếm Greenland và rút tuyên bố áp thuế, EU không coi đây là sự nhượng bộ vì ngôn từ gay gắt và ý định rõ ràng của ông với châu Âu. Họ cho rằng mọi việc đã đi quá xa.

“Sau những tranh luận qua lại trong vài ngày qua, chúng ta nên chờ xem thỏa thuận đạt được giữa Tổng thư ký NATO Mark Rutte và Tổng thống Mỹ Donald Trump. Cho dù có giải pháp cho Greenland, chúng ta không thể ngồi im, thư giãn và hài lòng”, Phó thủ tướng Đức Lars Klingbeil nói.“Chúng ta đang trải qua sự rạn nứt lớn trong trật tự thế giới”, một đặc phái viên cấp cao từ một quốc gia được EU coi là đồng minh chủ chốt của Mỹ cho biết. Người này cho biết EU sẽ thảo luận về kịch bản “giảm thiểu rủi ro” từ Mỹ, một thuật ngữ từng chỉ dành cho quan hệ EU - Trung Quốc.

“Niềm tin đã mất”, người này nói thêm.

Một quan chức châu Âu giấu tên khẳng định “những lời hứa và tuyên bố của Trump không đáng tin, nhưng thái độ khinh miệt của ông ấy với châu Âu thì luôn nhất quán. Chúng ta phải tiếp tục thể hiện quyết tâm và tâm thế độc lập vì không thể bấu víu vào ảo tưởng nước Mỹ vẫn như xưa”.

Thái độ này đánh dấu sự thay đổi lớn so với năm 2025. Mặc dù phản đối, châu Âu hầu như chấp nhận mọi mong muốn của Nhà Trắng nhằm ngăn tổng thống phá vỡ liên minh và bỏ rơi Ukraine.

Dẫu vậy, châu Âu dần “sáng mắt” khi chính quyền Trump công bố Chiến lược An ninh Quốc gia hồi đầu tháng 12/2025, trong đó cam kết thúc đẩy các “đảng phái châu Âu yêu nước”. Sau đó, ông Trump nhắc lại mong muốn thâu tóm Greenland, rồi gửi lá thư tới thủ tướng Na Uy hậm hực về việc không được trao giải Nobel Hòa bình.

Hai nhà ngoại giao cấp cao so sánh tình trạng hiện tại của Mỹ với thời kỳ dẫn đến Thế chiến II.

“Tôi nghĩ chúng ta đã bước qua giai đoạn Munich. Chúng tôi nhận ra nhân nhượng không còn là chính sách đúng đắn”, một người nói, ám chỉ cuộc họp năm 1938 nơi Anh, Pháp và Italy nhượng bộ Adolf Hitler sáp nhập một vùng của Tiệp Khắc.

Thái độ của Mỹ khiến Đan Mạch đặc biệt đau lòng. Ông Trump đã gọi Đan Mạch là “vô ơn” tại Davos. Suốt nhiều thập niên, Copenhagen nằm trong số những đồng minh thân thiện nhất của Mỹ. Đan Mạch đã triển khai lực lượng hỗ trợ Mỹ tại một số vùng chiến sự nguy hiểm nhất ở Trung Đông, đồng thời chịu tổn thất về nhân mạng tính theo đầu người thuộc hàng nhiều nhất.

“Rất nhiều người đã học tập tại Mỹ, tất cả chúng tôi muốn làm việc ở đó. Đây quả là một sự phản bội”, một quan chức Đan Mạch nói.

Sẵn sàng chơi theo “kiểu Mỹ”
Ông Rasmussen cho rằng đã đến lúc châu Âu cần thay đổi lập trường với Mỹ, từ vị thế đồng minh thân cận sang tự vệ, được định hình bởi sức mạnh quân sự và các biện pháp thuế quan có đi có lại.

“Ông Trump chỉ tin vào quyền lực và quyền lực mà thôi. Châu Âu phải sẵn sàng chơi theo những luật lệ tương tự”, ông nói.

Thái độ của ông Trump với Đan Mạch đã xóa bỏ quan điểm 80 năm qua về Mỹ, khi Washington sẽ luôn là mũi nhọn thực thi trật tự thế giới dựa trên các lý tưởng dân chủ chung. Đột nhiên, mũi nhọn này hướng chống lại những đồng minh lâu năm.

“Hệ thống liên minh luôn là viên ngọc quý trong vương miện quyền lực và vai trò của chúng ta trên thế giới”, Jeremy Shapiro - cựu quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ dưới thời Tổng thống Barack Obama - cho biết.

Ông Shapiro lưu ý Mỹ đôi khi vẫn dùng sức mạnh cứng kể từ sau Thế chiến II, đặc biệt ở Tây bán cầu. Tuy nhiên, nhìn chung, chính sách đối ngoại của Mỹ phần lớn được định hình bởi sức mạnh mềm, một cách tiếp cận ông Shapiro cho rằng “ít tốn kém hơn, ít mang tính cưỡng chế hơn, đạo đức và luân lý hơn, và bền vững hơn”.

Vị chuyên gia kết luận việc quay trở lại một thế giới nơi các cường quốc lớn mạnh nuốt chửng nước nhỏ sẽ khiến Mỹ yếu hơn về lâu dài.