Kịch bản ông Trump rút Mỹ khỏi NATO

[Romano]

Sau nhiều năm công kích hiệu quả của liên minh và chỉ trích các thành viên “ăn bám phung phí”, Tổng thống Mỹ Donald Trump dường như đang đứng trước ngưỡng cửa thực hiện điều mà trước đây tưởng chừng không thể: Rút Mỹ khỏi Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Động thái như vậy sẽ báo hiệu một "cơn địa chấn" chính trị đối với cấu trúc an ninh phương Tây được thiết lập sau Thế chiến thứ hai, theo Guardian.

Ảnh hưởng
Là một trong những quốc gia tạo dựng hiệp ước ngay từ đầu, Mỹ gắn bó sâu sắc với cấu trúc của NATO theo cách rất khó có thể tháo gỡ mà không làm thay đổi căn bản cách liên minh vận hành, Northeastern Global News dẫn nhận định từ chuyên gia.

Họ cho rằng nếu không có siêu cường quốc thế giới cung cấp phần lớn hỏa lực quân sự và cơ cấu chỉ huy, sức mạnh quân sự tổng hợp của khối có thể bị suy yếu, sự gắn kết chính trị sẽ bị lung lay và khả năng răn đe sẽ bị đặt dấu hỏi.

Ngoài vai trò là thành viên, Mỹ còn là “quốc gia lưu chiểu” của liên minh - tức chịu trách nhiệm lưu giữ văn kiện hiệp ước và xử lý thông báo chính thức về việc gia nhập hoặc rút lui.

“Xét về thực tế, điều đó sẽ làm thay đổi mạnh mẽ liên minh, và rất khó dự đoán nó sẽ trông như thế nào”, Julie Garey, giảng viên khoa học chính trị tại Đại học Northeastern, nhận định về khả năng Mỹ rút khỏi NATO.Tuy nhiên, liên minh sẽ không sụp đổ chỉ sau một đêm. Theo Guardian, luật được thông qua năm 2024 ngăn tổng thống Mỹ rút khỏi NATO nếu không có 2/3 phiếu thuận tại Thượng viện hoặc đạo luật khác từ Quốc hội.

Dù vậy, ông Trump được cho vẫn có thể hành động mà không cần rút hoàn toàn.

Cựu đại sứ Mỹ tại NATO thời chính quyền Barack Obama, Ivo Daalder, cho rằng một kịch bản có thể xảy ra là ông Trump rút toàn bộ quân Mỹ khỏi châu Âu và rút sĩ quan Mỹ khỏi bộ máy chỉ huy, trong khi vẫn tuyên bố tuân thủ Điều 5 nhưng không cung cấp bất cứ hỗ trợ quân sự nào.

Châu Âu chuẩn bị
Các quan chức đang tham gia xây dựng kế hoạch mà một số người gọi là “NATO châu Âu”, tìm cách tăng cường vai trò của người châu Âu trong những vị trí chỉ huy và kiểm soát, đồng thời bổ sung nguồn lực quân sự riêng của khu vực.

Theo Wall Street Journal, kế hoạch này, được thúc đẩy một cách không chính thức qua các cuộc trao đổi bên lề và buổi làm việc trong tiệc tối giữa giới chức NATO

Tuy nhiên, nó không nhằm thay thế liên minh hiện tại. Theo những người tham gia, mục tiêu của giới chức châu Âu là duy trì năng lực răn đe trước Nga, đảm bảo tính liên tục trong vận hành và giữ vững uy tín hạt nhân ngay cả khi Washington rút lực lượng khỏi châu Âu hoặc từ chối thực hiện nghĩa vụ phòng thủ.

Tiến trình này được tăng tốc sau khi ông Trump tuyên bố ý định giành quyền kiểm soát Greenland - lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch, quốc gia thành viên NATO. Nó càng trở nên cấp bách khi xuất hiện bất đồng giữa hai bờ Đại Tây Dương liên quan đến vấn đề an ninh, trong đó có việc châu Âu không ủng hộ một số hành động quân sự của Mỹ.

Theo Wall Street Journal, Đức - nơi đặt vũ khí hạt nhân của Mỹ - từ lâu tránh đặt câu hỏi về vai trò của Washington trong việc đảm bảo an ninh châu Âu.

Tuy nhiên, cuối năm ngoái, Thủ tướng Friedrich Merz bắt đầu xem xét lại quan điểm này sau khi cho rằng ông Trump có thể “bỏ rơi” Ukraine.

Dù vậy, giới lãnh đạo Đức vẫn thận trọng, tránh công khai đặt vấn đề về NATO. Thay vào đó, châu Âu cần đảm nhận vai trò lớn hơn, trong khi Mỹ, nếu có thể, vẫn ở lại nhưng không còn gánh phần lớn trách nhiệm.Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius cho biết các cuộc thảo luận trong NATO hiện không dễ dàng, nhưng nếu đạt được quyết định, đó sẽ là cơ hội cho châu Âu. Ông nhấn mạnh NATO là “không thể thay thế đối với cả châu Âu và Mỹ”.

“Tuy nhiên, rõ ràng là chúng ta - người châu Âu - phải gánh vác nhiều trách nhiệm hơn cho quốc phòng của mình, và chúng ta đang làm điều đó. NATO cần trở nên mang tính châu Âu hơn để tiếp tục là liên minh xuyên Đại Tây Dương”, ông nói.

Sự thay đổi của Đức đã mở đường tạo đồng thuận rộng hơn giữa các nước, bao gồm Anh, Pháp, Ba Lan, các nước Bắc Âu và Canada. Những nước này được cho xem kế hoạch dự phòng như một dạng “liên minh tự nguyện” bên trong NATO.

“Chúng tôi đang thực hiện các biện pháp phòng ngừa và tiến hành đàm phán không chính thức với một nhóm đồng minh cùng chí hướng, và sẽ đóng góp vào việc lấp đầy khoảng trống trong NATO khi cần thiết”, đại sứ Thụy Điển tại Đức, Veronika Wand-Danielsson, cho biết.

Mỹ cung cấp gì cho các đồng minh NATO?
Theo Guardian, vấn đề quan trọng nhất là “ô hạt nhân”. Kho vũ khí hạt nhân của Mỹ lớn hơn rất nhiều so với Anh và Pháp.

Ngoài ra, không có sự tái cơ cấu lực lượng nào có thể nhanh chóng thay thế hệ thống vệ tinh, giám sát và cảnh báo tên lửa của Mỹ - xương sống của uy tín NATO.

Vì vậy, một khoảng trống đặc biệt khó lấp đầy là tình báo và răn đe hạt nhân.

Điều này có thể khiến Pháp và Anh chịu áp lực phải mở rộng vai trò hạt nhân và tình báo chiến lược.

Thủ tướng Merz và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron được cho đã bắt đầu thảo luận về khả năng mở rộng năng lực răn đe hạt nhân của Pháp để bảo vệ các nước châu Âu khác, bao gồm cả Đức.

Các vấn đề quân sự khác cũng được thảo luận, như ai sẽ vận hành hệ thống phòng không - phòng thủ tên lửa, các hành lang tăng cường tới Ba Lan và vùng Baltic, mạng lưới hậu cần, hay cuộc tập trận lớn nếu sĩ quan Mỹ rút lui.

Ngoài ra, Washington còn duy trì nhiều căn cứ quân sự khắp châu Âu, tập trung nhiều ở Đức, cùng với các địa điểm chiến lược như căn cứ không quân Incirlik tại Thổ Nhĩ Kỳ. Tất cả đều đóng vai trò răn đe trước mối đe dọa quân sự.

Kế hoạch dự phòng của châu Âu có thể gặp phải nhiều thách thức khi cấu trúc NATO được xây dựng dựa trên vai trò dẫn dắt của Mỹ ở hầu hết cấp độ, từ hậu cần, tình báo cho đến vị trí chỉ huy quân sự cao nhất.

Trong bối cảnh đó, điện các nước châu Âu đang tìm cách gánh vác nhiều trách nhiệm hơn - điều mà ông Trump từ lâu đã yêu cầu. Tổng Thư ký NATO Mark Rutte gần đây cho biết liên minh sẽ “được dẫn dắt nhiều hơn bởi châu Âu”.“Việc chuyển dịch gánh nặng từ Mỹ sang châu Âu đang diễn ra và sẽ tiếp tục… như một phần trong chiến lược quốc phòng và an ninh quốc gia của Mỹ”, Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb, một trong những lãnh đạo tham gia kế hoạch, nhận định.

Ông nhấn mạnh điều quan trọng là phải thực hiện quá trình này một cách có kiểm soát, thay vì để Mỹ rút lui đột ngột.

Đầu tháng 4, ông Trump tiếp tục đe dọa rút khỏi NATO do các đồng minh từ chối ủng hộ chiến dịch quân sự của Washington tại Iran, cho rằng quyết định này “không còn có thể xem xét lại”.

Dù việc rút khỏi liên minh cần sự phê chuẩn của Quốc hội Mỹ, với tư cách tổng tư lệnh, tổng thống vẫn có thể điều chuyển quân và tài sản quân sự ra khỏi châu Âu, hoặc giảm hỗ trợ.

Ngay sau đó, ông Stubb đã gọi điện cho ông Trump để thông báo về kế hoạch tăng cường năng lực phòng thủ của châu Âu.

Tổng thống Phần Lan cho hay thông điệp mà châu Âu muốn gửi tới Mỹ là “đã đến lúc khu vực này cần đảm nhận nhiều trách nhiệm hơn đối với an ninh và quốc phòng của chính mình”.