CHINA "Long Hổ Tương Phùng" giữa tâm bão Trung Đông: Trung Quốc đang nắm đằng chuôi trong cuộc đấu trí với Donald Trump?

[Gibbs]

Khi "Ngư ông đắc lợi" không còn là chuyện trong sách vở

Khi tiếng súng nổ vang trời tại Trung Đông giữa Mỹ và Iran vẫn chưa dứt hẳn, thế giới đang đổ dồn sự chú ý vào một sự kiện còn chấn động hơn: Cuộc gặp thượng đỉnh giữa Chủ tịch Tập Cận Bình và Tổng thống Donald Trump, dự kiến diễn ra vào ngày 14-15 tháng 5 tới tại Bắc Kinh.

Dẫu cho khói lửa chiến tranh tại Vịnh Ba Tư đã làm trì hoãn cuộc hội ngộ này một lần, nhưng với Bắc Kinh, đây không chỉ là một chuyến thăm ngoại giao thông thường. Đó là một "vận hội độc nhất" để định hình lại trật tự với đối thủ nặng ký nhất hành tinh. Giới quan sát cho rằng, trong khi Washington đang sa lầy vào một cuộc chiến không lối thoát, hao tiền tốn của và mất lòng dân, thì Bắc Kinh dường như đang thong dong ở vị thế "tọa sơn quan hổ đấu". Như người ta vẫn nói: "Nước nổi thì thuyền lên", sự suy yếu về vị thế đàm phán của Mỹ tại Trung Đông lại vô tình trở thành đòn bẩy cho Trung Quốc trên bàn thương lượng.

Ván bài lật ngửa: Trump và "chiêu thức" cắt cánh chim đại bàng

Kể từ khi trở lại nắm quyền, Donald Trump đã thể hiện mình là một tay chơi lão luyện. Một nguồn tin nội bộ từ Bắc Kinh nhận định: "Trump không trực tiếp nhắm vào Trung Quốc ngay lập tức. Ông ấy chọn cách 'chặt vây, tỉa cánh'. Đầu tiên là hạ gục Venezuela, sau đó là siết chặt Iran – vốn là những 'trạm tiếp năng lượng' quan trọng của rồng Trung Hoa tại các khu vực chiến lược".

Tuy nhiên, "mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên". Cuộc chiến với Iran đã không diễn ra suôn sẻ như kịch bản của Nhà Trắng. Thay vì phô diễn sức mạnh vô song của siêu cường số một, Mỹ lại bị cuốn vào vòng xoáy xung đột dai dẳng, gây hệ lụy nghiêm trọng đến kinh tế toàn cầu. Điều này buộc Trump phải tìm cách "lật trang" Iran thật nhanh để cứu vãn uy tín trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ cận kề. Và để làm được điều đó, ông cần một chiến thắng hữu hình tại Bắc Kinh – có thể là những đơn hàng nông sản khổng lồ hay các hợp đồng mua máy bay Boeing để làm mát lòng cử tri Mỹ.

Thế kẹt giữa hai làn đạn: Bản lĩnh của người cầm lái

Dù đang nắm lợi thế, nhưng Trung Quốc không hề chủ quan. "Cẩn tắc vô áy náy", Bắc Kinh hiểu rằng bước đi sai một dặm có thể dẫn đến hậu quả khôn lường. Nếu Trump ký hòa ước với Iran rồi ngay sau đó lại phát động tấn công khi vừa rời Bắc Kinh, thế giới sẽ nhìn nhận Trung Quốc như kẻ "bỏ rơi đồng minh".

Thêm vào đó, nút thắt Eo biển Hormuz – nơi cung cấp 1/3 lượng dầu khí cho Trung Quốc – vẫn là bài toán đau đầu. Các chuyên gia như ông Thôi Hồng Kiến từ Đại học Ngoại ngữ Bắc Kinh nhận định rằng, mối quan hệ Trung - Mỹ luôn được đặt lên hàng đầu: "Gốc có vững thì cây mới bền". Một khi quan hệ hai cường quốc ổn định, các vấn đề khác mới có thể dàn xếp. Trung Quốc đang dùng thị trường nội địa khổng lồ và quyền kiểm soát chuỗi cung ứng đất hiếm làm "bảo kiếm" để đòi hỏi những nhượng bộ cốt lõi: Mỹ phải phản đối Đài Loan độc lập, nới lỏng trừng phạt công nghệ và đưa các công ty Trung Quốc ra khỏi danh sách đen.

"Mỹ đánh mà không thắng, Trung Quốc thắng mà không cần đánh"

Đây là nhận định sắc sảo của Joerg Wuttke, một chuyên gia lâu năm về thị trường Trung Quốc. Trong khi phương Tây quay cuồng với khủng hoảng năng lượng, Bắc Kinh lại ghi điểm như một "người trưởng thành" trong bàn tiệc đầy những kẻ hiếu thắng. Chính sách năng lượng tái tạo và tầm nhìn dài hạn đã giúp Trung Quốc trụ vững trước các cú sốc kinh tế.

Lịch sử còn ghi dấu lần đón tiếp Trump năm 2017 với thảm đỏ tại Tử Cấm Thành, nhưng "dò sông dò biển dễ dò, mấy ai lấy thước mà đo lòng người". Những nồng ấm thuở ấy đã nhanh chóng tan biến sau một thập kỷ đối đầu từ thương mại, công nghệ đến sự cố "khinh khí cầu". Lần này, Bắc Kinh sẽ không rời xa "cuốn kịch bản" cũ: kiên trì, mềm mỏng nhưng cực kỳ thực dụng. Họ im lặng trước các chỉ trích của Trump về Iran, kiềm chế không cung cấp hệ thống phòng không cho Tehran để giữ hòa khí cho hội nghị thượng đỉnh.

Cuộc đấu trí giữa lý trí và cảm xúc

Dù nhiều người tin rằng Trung Quốc đang ở cửa trên, nhưng các nhà ngoại giao kỳ cựu vẫn cảnh báo rằng đòn bẩy thực tế không thay đổi quá nhiều. Cả hai bên đều đang kìm kẹp lẫn nhau bằng những sợi dây xích kinh tế chằng chịt.

Chuyến thăm của Trump tới đây không chỉ là một sự kiện ngoại giao, mà là một cuộc sát hạch đối với trật tự thế giới mới. Liệu "con rồng" Trung Hoa sẽ tận dụng được sự mệt mỏi của "đại bàng" Mỹ để giành lấy những cam kết lịch sử, hay Trump sẽ lại tung ra một "quân bài tẩy" nào đó vào phút chót? Câu trả lời nằm ở những cuộc đối thoại kín tại Bắc Kinh vào giữa tháng 5 này. Nhưng có một điều chắc chắn: trong cuộc chơi của các đại cường, kẻ nào bình tĩnh hơn, kẻ đó sẽ nắm phần thắng.