Toan tính của ông Trump khi chĩa mũi dùi vào Fed

[pizza]

Chủ tịch Fed Jerome Powell đang bị điều tra hình sự liên quan đến việc chi 2,5 tỷ USD cải tạo trụ sở chính ở thủ đô Washington. Nhiều chuyên gia đặt ra câu hỏi tại sao ông Trump lại nhắm vào Fed lúc này?

Theo Businessinsider, tối 11/1, Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Jerome Powell khẳng định cuộc điều tra hình sự chỉ là cái cớ nhằm trả đũa việc ông không hạ lãi suất theo ý muốn của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Theo ông, đây là hậu quả của những áp lực chính trị liên tục nhằm can thiệp vào tính độc lập của Cục Dự trữ Liên bang.

Ông Powell nhấn mạnh: “Hành động chưa tiền lệ này cần được đặt trong bối cảnh các mối đe dọa và áp lực liên tục từ chính quyền. Câu hỏi đặt ra là liệu Fed có thể duy trì việc điều hành lãi suất dựa trên dữ liệu kinh tế thực tế, hay chính sách tiền tệ sẽ bị khuất phục trước sự chi phối và đe dọa chính trị".

“Tôi đã phục vụ tại Cục Dự trữ Liên bang qua bốn đời chính quyền, của cả đảng Cộng hòa lẫn đảng Dân chủ. Trong mọi trường hợp, tôi đều thực hiện nhiệm vụ của mình mà không vì sự sợ hãi hay thiên kiến chính trị nào, chỉ tập trung duy nhất vào nhiệm vụ duy trì ổn định giá cả và tối đa hóa việc làm”, ông nói.

Ông Powell nói thêm rằng dịch vụ công đôi khi đòi hỏi sự “kiên định trước những lời đe dọa” và ông sẽ tiếp tục thực hiện công việc mà Thượng viện đã phê chuẩn cho ông một cách liêm chính và cam kết phục vụ người dân Mỹ.

Phản hồi sau tuyên bố của ông Powell, theo NBC News, Tổng thống Trump phủ nhận mọi liên quan đến cuộc điều tra của Bộ Tư pháp nhắm vào ngân hàng trung ương. "Tôi hoàn toàn không biết gì về việc đó. Nhưng rõ ràng ông ta điều hành Fed không tốt, và việc xây dựng các tòa nhà cũng chẳng ra sao".

Nước cờ hạ lãi suất bằng mọi giá
Trước đó, Tổng thống Trump liên tục hối thúc Fed - vốn là một cơ quan độc lập - phải hạ lãi suất để phục vụ kế hoạch thúc đẩy kinh tế của ông.

Trong cuộc họp tháng 12, Fed đã đưa lãi suất về mức 3,5%-3,75% sau các đợt giảm vào tháng 9 và tháng 10. Tuy nhiên, ông Trump đã chỉ trích Chủ tịch Powell là kẻ "cứng nhắc" khi chỉ đưa ra mức giảm "khá khiêm tốn", đồng thời cho rằng lẽ ra con số này phải "lớn hơn ít nhất gấp đôi".

Bên cạnh đó, Tổng thống cũng nhắm vào Thống đốc Fed Lisa Cook. Vào tháng 8, ông yêu cầu bà từ chức ngay lập tức vì các cáo buộc sai phạm liên quan đến hai khoản vay thế chấp. Dù vậy, đến tháng 9, một thẩm phán liên bang đã ra phán quyết cho phép bà Cook tiếp tục giữ chức vụ tại ngân hàng trung ương.

Trước đó, các chuyên gia dự báo, khi thuế quan mất dần hiệu quả, ông Trump có thể chuyển trọng tâm chính sách sang Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) trong năm 2026, coi lãi suất là đòn bẩy kinh tế - chính trị.

“Các mức thuế quan do Tổng thống Mỹ Donald Trump áp đặt chắc chắn sẽ là yếu tố nổi bật khi chúng ta nhìn lại năm 2025”, ông Edward Ding An Hua, cựu kinh tế trưởng Ngân hàng China Merchants Bank, hiện là giáo sư thỉnh giảng tại Viện Tài chính Thâm Quyến thuộc Đại học Trung Văn Hong Kong, bình luận trên SCMP.

Ông Edward chỉ ra rằng hồi tháng 4/2025, nhiều nhà kinh tế từng lo ngại rủi ro Mỹ rơi vào suy thoái. Nhưng sau đó, nền kinh tế Mỹ cho thấy sức bền đáng ngạc nhiên, với tăng trưởng quý 3 đạt 4,3%, được nâng đỡ bởi chi tiêu tiêu dùng mạnh và làn sóng đầu tư liên quan đến trí tuệ nhân tạo.

Thuế quan vẫn tạo áp lực lên lạm phát, song mức độ ảnh hưởng đã thấp hơn những dự báo bi quan ban đầu. Chỉ số giá chi tiêu tiêu dùng cá nhân, thước đo lạm phát mà Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) theo dõi chặt chẽ, tăng lên 2,8% trong quý 3, trong khi lạm phát lõi đạt 2,9%.

Cả 2 đều cao hơn các mức trước đó và tiếp tục vượt mục tiêu 2% của Fed, nhưng chưa gây ra cú sốc lạm phát như nhiều người từng lo ngại.

Trong bối cảnh kinh tế Mỹ vẫn tăng trưởng tốt và lạm phát còn dai dẳng, việc Fed liên tục cắt giảm lãi suất ngày càng trở nên kém thuyết phục. Tuy vậy, khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 đến gần, trọng tâm chính sách của ông Trump nhiều khả năng sẽ nghiêng hẳn về phía Fed, theo ông Edward.


Theo biên bản cuộc họp mới nhất của Fed, ngay cả các thành viên ủng hộ hạ lãi suất cũng thừa nhận quyết định tại cuộc họp ngày 9-10/12 là một trạng thái “cân bằng mong manh”. Ảnh: Reuters.
Thuế quan không còn là đích đến
Theo giáo sư Edward, tác động thực tế của thuế quan thấp hơn kỳ vọng phần lớn do hàng loạt miễn trừ và các thỏa thuận song phương. Hiện nay, mức thuế hiệu dụng của Mỹ ổn định quanh 15%, con số cao nhưng không mang tính phá hủy.

Đặt trong bối cảnh toàn cầu, mức thuế này không quá khác biệt nếu so với các nền kinh tế áp dụng thuế nhập khẩu thấp hơn nhưng có thuế giá trị gia tăng, loại thuế mà Mỹ không có ở cấp liên bang. Theo tác giả, điều này cho thấy thuế quan của ông Trump mang tính chiến thuật nhiều hơn là cuộc đối đầu kinh tế toàn diện.

Cách tiếp cận đó giúp chính quyền Mỹ vừa tạo thêm nguồn thu ngân sách, vừa tránh làm đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu. Ông Edward dự báo đến cuối năm 2026, mức thuế hiệu dụng của Mỹ có thể giảm về khoảng 12%, đủ để duy trì nguồn thu nhưng không bóp nghẹt hoạt động thương mại.

Chính việc thuế quan dần mất vai trò là công cụ gây áp lực tối đa đã mở đường cho ưu tiên khác, đó là lãi suất. Trong khuôn khổ chính sách tiền tệ nhắm mục tiêu lạm phát, thuế quan cao khiến kỳ vọng lạm phát bị đẩy lên, qua đó hạn chế khả năng Fed cắt giảm lãi suất. Khi sức nặng của thuế quan giảm đi, dư địa cho chính sách lãi suất trở nên rõ ràng hơn.

Lãi suất và bài toán chính trị 2026
Theo tác giả, năm 2026 nhiều khả năng sẽ là thời điểm ông Donald Trump dồn trọng tâm chính sách vào lãi suất, thay vì tiếp tục đẩy mạnh thuế quan. Lý do không nằm ở thay đổi quan điểm, mà ở sức ép tài khóa ngày càng lớn đối với chính phủ Mỹ.

Mỹ đang đối mặt với thâm hụt ngân sách cao, vượt 6% GDP, trong khi các chương trình cắt giảm thuế dự kiến triển khai trong năm tài khóa 2026 có quy mô rất lớn. Trong bối cảnh đó, lãi suất trở thành vấn đề then chốt.

Khi lãi suất tăng, chi phí trả lãi nợ của chính phủ cũng tăng theo với tốc độ rất nhanh. Chỉ cần lãi suất tăng thêm 100 điểm cơ bản, gánh nặng trả lãi đã phình thêm hàng trăm tỷ USD. Vì vậy, nếu muốn duy trì các chính sách cắt giảm thuế và tránh để ngân sách chịu áp lực quá lớn, Nhà Trắng cần Fed hạ lãi suất.

Chính từ đây, vai trò thuế quan thay đổi. Thay vì là công cụ gây sức ép tối đa, thuế quan dần trở thành quân bài mặc cả. Việc làm dịu căng thẳng thương mại giúp hạn chế áp lực lạm phát từ bên ngoài, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho Fed nới lỏng chính sách tiền tệ.

Nói cách khác, nhượng bộ thương mại là cái giá Mỹ sẵn sàng trả để đổi lấy lãi suất thấp hơn, qua đó hỗ trợ tăng trưởng thị trường chứng khoán và giảm chi phí vay nợ của chính phủ.

Thị trường lao động lại cho thấy bức tranh phức tạp hơn. Một mặt, các biện pháp siết chặt nhập cư và trục xuất lao động khiến nguồn cung lao động chân tay giảm, làm tiền lương trong các ngành dịch vụ khó hạ nhiệt và lạm phát vì thế vẫn dai dẳng.

Mặt khác, trí tuệ nhân tạo đang nhanh chóng thay thế nhiều vị trí việc làm cấp thấp trong các ngành như tư vấn, luật và truyền thông, tạo áp lực giảm lương đối với lao động trí óc.

Tỷ lệ thất nghiệp chính thức của Mỹ đã tăng lên 4,6% vào tháng 11/2025, mức cao nhất trong 4 năm. Tuy nhiên, con số này chưa phản ánh đầy đủ thực trạng, do lực lượng lao động nhập cư thu hẹp khiến tỷ lệ thất nghiệp bị kìm xuống.

Dù vậy, thị trường lao động nhìn chung đang hạ nhiệt, và điều này đủ để Fed có thêm lý do biện minh cho việc cắt giảm lãi suất, ngay cả khi lạm phát vẫn cao hơn mục tiêu 2%.

Về dài hạn, tác giả cho rằng tác động giảm phát của trí tuệ nhân tạo sẽ ngày càng rõ nét. Khi năng suất tăng và quyền thương lượng của lao động trí óc suy yếu, áp lực lạm phát do thiếu hụt lao động chân tay có thể được bù đắp phần nào.

Trong bối cảnh thuế quan dần hạ nhiệt, lạm phát năm 2026 nhiều khả năng ổn định quanh mức 2,5-3%. Mức này cao hơn mục tiêu truyền thống của Fed, nhưng không đủ nghiêm trọng để gây bất ổn lớn.

Theo Edward, việc cố ép lạm phát quay về đúng 2% có thể phải trả giá rất đắt, thậm chí bằng thất nghiệp cao hơn hoặc suy thoái. Đây chính là không gian để ông Trump thúc đẩy Fed nới lỏng lập trường, phục vụ mục tiêu kinh tế và chính trị trước bầu cử giữa nhiệm kỳ.

VietBF@ sưu tập