Gia đ́nh vơ sư Phạm Duy Duy và chị Trịnh Kim Liên. Ảnh do nhân vật cung cấp
Phạm Duy Duy được biết đến là một vơ sư, là thầy của nhiều cảnh sát, đặc nhiệm tại Liên Xô. Học tṛ của anh đă sử dụng vơ Việt tham gia thi đấu và đoạt nhiều chức vô địch của các giải vơ thuật châu Âu và thế giới trong nhiều thể thức khác nhau. Ngoài ra người ta cũng biết tới Phạm Duy Duy bởi anh c̣n là người sáng lập và là chủ tịch Hiệp hội Những người yêu vơ Việt Nam tại Liên Xô. Cũng chính anh đă tập hợp tài liệu và đ̣i trả lại tên đường Tôn Đức Thắng tại Ukraine.
Xuất khẩu lao động để chia rẽ t́nh yêu
Là cháu của cụ Phạm Duy Sen, từng đoạt giải vô địch kiếm thuật Đông Dương, một người yêu nước có cây kiếm tham gia cách mạng c̣n lưu tại Bảo tàng Cách mạng Việt Nam. Bởi vậy có thể nói niềm đam mê vơ thuật có từ trong máu nên ngay từ nhỏ anh đă được ông truyền nghề rất cẩn thận. Đến khi trưởng thành th́ vốn liếng vơ nghệ của anh đă ở mức tầm cỡ của miền Bắc.
Là một vơ sư nhưng gia đ́nh anh lại quá nghèo. Cha làm công nhân, mẹ bán xôi, anh lại là con trưởng trong một gia đ́nh đông anh em nên ngay từ nhỏ Duy phải làm đủ mọi nghề để giúp gia đ́nh. Nhưng từ những ngày đó, làng vơ thời bấy giờ thường nhắc đến quyền cước kỳ diệu khó tin với những lời b́nh luận kính trọng. Anh luôn lư giải các bí quyết vơ thuật bằng cách phân tích trên sơ đồ toán học, vật lư nên rất nhiệt t́nh dạy những môn sinh giỏi các môn tự nhiên. Theo anh, dạy vơ không đơn giản là quyền cước mà luôn cho học sinh hiểu rơ ư nghĩa lợi hại trên giấy với các đồ h́nh véc-tơ, các quỹ đạo và phân tích từng “ch́a khóa” của đ̣n.
Và thời đó, không ai không biết mối t́nh mănh liệt của anh vơ sư nghèo với cô học tṛ Kim Liên xinh đẹp. Vốn là học sinh giỏi toàn diện, anh từng thi toán cấp miền Bắc, sau th́ học đại học giao thông và trở thành một kỹ sư giao thông của Công ty Cầu đường Hà Nội. Năm 1980, anh được nhận bằng “Lao động sáng tạo” do những sáng kiến cải tiến kỹ thuật. Cũng chính v́ học giỏi mà anh thường được tín nhiệm mời làm gia sư. Một trong những học sinh của anh chính là chị Kim Liên. Gia đ́nh chị Liên là một gia đ́nh truyền thống kiểu Hà Nội cổ trên phố Bạch Mai, có gia phong khắc nghiệt. Nhưng không rơ có phải v́ lư do đó mà gia đ́nh Liên phản đối quyết liệt chuyện t́nh cảm của con gái. Khi chị Liên đủ tuổi lấy chồng th́ anh Duy quyết định bày tỏ nguyện vọng nhưng nhà chị Liên bác bỏ. Cản trở không được, cha của chị Liên c̣n ngăn cấm con gái bằng những trận đ̣n bằng dây cao su. Để có thể gặp nhau họ phải nhờ bất kỳ t́nh nguyện viên thân quen nào. Nhưng chuyện đám cưới là không thể khi mọi âm mưu đều bị giải tán từ trong trứng nước.
Gia đ́nh vơ sư Phạm Duy Duy và chị Trịnh Kim Liên. Ảnh do nhân vật cung cấp
Ngăn cấm không xong, gia đ́nh chị quyết định chia rẽ đôi nơi bằng cách t́m được một xuất đi làm may mặc tại Liên Xô (vốn rất hiếm lúc bấy giờ). Thời những năm 1982, được xuất ngoại là cả một kỳ công chật vật chứ không như thời mở cửa bây giờ. Với hy vọng rằng xa mặt cách ḷng, cô con gái rượu có thể phải ḷng ai đó, miễn đừng bao giờ nhớ tới anh chàng vơ sư mũ nồi bạc phếch.
Sau khi nghe tin, anh bắt đầu lên kế hoạch bằng mọi cách để đi theo người yêu. Rồi cuối cùng anh cũng xin được làm đội trưởng đội xuất khẩu lao động và bay được sang Liên Xô. Nhưng cũng chẳng dễ dàng ǵ, phải hai năm sau anh mới xuất ngoại thành công. Chuyến bay đó là một bước ngoặt của đời anh và đây là cơ hội lớn để chàng trai giỏi toán giải quyết bài toán lấy vợ.
Đám cưới người Việt đầu tiên tại Cộng ḥa tự trị Ossetia
Sau khi sang Liên Xô đôi uyên ương bắt đầu t́m cách liên hệ với nhau. Vừa sang được vài tháng, một ngày Phạm Duy Duy đang cặm cụi ở cùng đội lao động ở Druz-Cốp-Ca th́ chị Liên đă từ TP Ô-Đzô-Nít-Ki-Ze (Cộng ḥa Ossetia tận miền núi Cáp-Ca-Dơ) vượt 1.000 cây số. Họ đă gặp được nhau và ở đây không ai có thể ngăn cấm t́nh yêu này. Việc được bàn ngay đó là cưới. Nhưng thời đó nếu cưới th́ ngay lập tức sẽ bị đoàn thể phạt và cho về nước. Đó là quy định bất khả kháng. V́ thế, kế hoạch tạm lùi lại đến hết kỳ hạn là 1986. Nhưng lúc này chị Liên phải về nước, bởi thế anh quyết định phải cưới ngay trong năm 1986 và Kim Liên ở lại. Thế là họ tổ chức hôn lễ ngay tại nước Cộng ḥa tự trị Ossetia. Biết là bố mẹ sẽ sốc đấy nhưng không thể đừng được. Ông phụ trách người Ossetia hào hứng nói với đôi bạn Việt Nam rằng đây là đám cưới đầu tiên của Việt Nam tại nước cộng ḥa tự trị này nên họ có thể đứng ra lo việc cưới kể cả hôn lễ phí và sẽ đưa tin trên truyền h́nh địa phương nhưng với điều kiện, phải có giấy công nhận chưa vợ chưa chồng từ Việt Nam.
Giấy tờ không quan trọng mà quan trọng là hôn lễ phải được tiến hành. Mọi cưới phí chị Liên lo tất, Phạm Duy Duy chỉ thân chinh mang mỗi “ngọc thể” đến. Đám cưới vui và đầm ấm. Yêu cầu của thành phố đó là phải cưới theo phong tục nước cộng ḥa này, cô dâu không được mặc áo cưới nước khác mà phải mặc đúng trang phục cô dâu cổ truyền của Ossetia. Chị Liên gật lia lịa, bảo mặc trang phục cô dâu nước nào cũng được miễn là không lấy phải ai khác ngoài anh chàng vơ sư đội mũ nồi Phạm Duy Duy. Sau này anh thú thật, thực ra lúc ấy đám cưới thiếu giấy tờ từ Việt Nam th́ coi như vẫn là cưới chui, mà chữ nghĩa th́ gọi là bất hợp pháp.
Thế là hai người Việt Nam lưu lạc đă cưới nhau ở một thành phố Trung Á xa xôi mang cái tên lổn nhổn Ô-Đzô-Nít-Ki-Ze. Mọi thứ đều xa lạ nhưng t́nh yêu th́ vẹn nguyên. Anh Duy vẫn xuyên tạc để chọc quê chị về cái tên thành phố đă cho họ nên vợ nên chồng mà đọc đau cả mồm: Tên ǵ mà lại là “Ối giời ơi ăn cứt dê” (Ô Đzô Nít Ki Ze).
Song hành với đám cưới tại Liên Xô xa xôi, gia đ́nh nhà trai ở Hà Nội cũng mang lễ đến nhà gái nhưng nhà gái đều khước từ. Phụ mẫu quá buồn khi mọi nỗ lực ngăn cản đều tan thành mây khói.
Đ̣i lại tên đường Tôn Đức Thắng tại Ukraine
Sau biến cố Liên Xô tan ră thành nhiều nước cộng ḥa, với uy tín của ḿnh, vơ sư Phạm Duy Duy đă cùng Hiệp hội Những người yêu vơ Việt Nam tại các nước SNG, gồm trên 60 thành phố, quảng bá các giá trị Việt Nam tới các nước bạn. Sau này anh chị về Odessa, sống bên bờ Hắc Hải và lập “Hội Văn hóa Việt Nam”. Hội có nhiều hoạt động gắn kết hữu nghị Việt Nam - Ukraine và các nước khác. Các hoạt động thường niên tổ chức vào ngày Quốc khánh 2-9. Học vơ Việt Nam, các môn sinh được học lư thuyết với các môn lịch sử Việt Nam, triết học phương Đông, y học phương Đông. Anh cũng đă từng mời giáo sư Việt sang giảng dạy như Giáo sư Nguyễn Xuân Tiến. Những ngày hội vơ thuật thường niên của anh gắn liền với các hoạt động văn hóa hữu nghị Việt-Xô. Những hoạt động của anh làm h́nh ảnh người Việt được nâng cao trong mắt người dân sở tại.
Trong những ngày hội văn hóa, chị Liên có dịp trổ tài nấu món ăn Việt. Những người bạn mắt xanh tóc vàng ở đây rất hào hứng với Việt Nam và họ đă Việt Nam hóa khi có thói quen mới, thích ăn đồ Việt Nam, nước mắm và uống trà Thái Nguyên.
Trong khi nhiều người chỉ quan tâm đến kiếm sống th́ ở Odessa, Phạm Duy Duy nhiều năm bền bỉ đấu tranh với chính quyền thành phố trả lại tên đường phố Tôn Đức Thắng gần bến cảng. Ngược lại thời gian thời Thế chiến thứ nhất. Thời c̣n làm việc trên tàu Pháp, người lính thợ Tôn Đức Thắng đă cũng một số binh lính phản chiến không cho hạm đội bắn đại bác vào hủy hoại Odessa.
Khi quan hệ Việt-Xô hữu hảo, chính quyền Ukraine đă tri ân khi đặt tên một đường phố ở đây mang tên Tôn Đức Thắng. Thế nhưng sau Liên Xô tan ră, đường phố bị đổi tên khác. Phạm Duy Duy đă tập hợp mọi tư liệu lịch sử đấu tranh và thuyết phục việc trả lại tên con đường Tôn Đức Thắng.
Bây giờ anh vẫn hay đi về giữa Việt Nam và Liên Xô. Và sau mấy chục năm, thái độ gia đ́nh vợ đă thay đổi, cải thiện với chàng rể nhiều. Nhưng không v́ thế mà anh giảm nhẹ sự quan tâm đến nhà ông bà nhạc. Lần gần nhất về Việt Nam, tôi lại hỏi: “Anh về kỳ này có chương tŕnh hành động ǵ không?”. Anh bảo: “Ngoài chuyện anh em ḿnh đi chơi th́ thời gian c̣n lại hoàn toàn dành vào việc đi “nịnh” gia đ́nh vợ”. Nói vậy anh cười khà khà. Câu này thực ra nên hiểu ngược lại, bằng cách đảo trật tự mới chuẩn.
Nguồn: Nguyễn Lê Tâm/ Phapluattp
Chuyện t́nh xuyên châu lục của một vơ sư
