Nhân vật trung tâm trong kế hoạch tấn công của Mỹ vào Venezuela

[Romano]

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nắm nhiều chức danh trong nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump, và ông vừa đảm nhận thêm một vai trò khó khăn: Người “điều hành” Venezuela.Theo các quan chức am hiểu tình hình, vị ngoại trưởng kiêm cố vấn an ninh quốc gia và lãnh đạo Cơ quan Phát triển quốc tế Mỹ (USAID - nay đã giải thể) đã đóng vai trò trung tâm trong kế hoạch lật đổ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro hôm 3/1.

Việc bắt vợ chồng Tổng thống Maduro đã hiện thực hóa mục tiêu mà ông Rubio theo đuổi từ lâu. Ông Rubio chỉ trích ông Maduro và kêu gọi thay đổi ở Venezuela trong suốt hơn 1 thập kỷ qua. Những người từng làm việc với ông Rubio (có bố mẹ là người Cuba) cho biết khu vực Mỹ Latin có vị trí rất đặc biệt đối với chính trị gia này.

Trong bối cảnh Mỹ chưa ủng hộ người nào kế nhiệm để lãnh đạo quốc gia gần 29 triệu dân, Tổng thống Trump đang dựa vào ông Rubio để giúp “điều hành” Venezuela, xử lý tài sản dầu mỏ và mở đường cho một chính phủ mới, một nhiệm vụ đầy rủi ro và vô cùng nặng nề đối với người vốn đã gánh nhiều trọng trách.

“Nhiệm vụ trước mắt ông ấy thật choáng ngợp”, một quan chức cấp cao giấu tên của Mỹ nói với Washington Post. Quan chức này nhấn mạnh, rằng ông Rubio đang phải xử lý nhiều vấn đề liên quan đến năng lượng, bầu cử, trừng phạt và an ninh.

Vai trò đặc biệt quan trọng trong việc ổn định Venezuela

Các quan chức Mỹ cho biết, ông Rubio sẽ đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc định hướng chính sách của Mỹ khi chính quyền Tổng thống Trump tìm cách ổn định Venezuela.

Thành thạo tiếng Tây Ban Nha, hiểu rõ các lãnh đạo Mỹ Latin và phe đối lập Venezuela là những yếu tố giúp ông Rubio trở thành đầu mối tự nhiên của Tổng thống Trump, một quan chức cấp cao khác cho biết. Tuy nhiên, người này nhấn mạnh rằng chính quyền Mỹ sẽ cần bổ nhiệm một đặc phái viên toàn thời gian để hỗ trợ ông Rubio.Phát biểu với báo chí sau chiến dịch, Tổng thống Trump nói một cách mơ hồ khi được hỏi liệu chính quyền của ông có đủ khả năng điều hành quốc gia Mỹ Latin này hay không. Ông chỉ nói rằng “những người đang đứng ngay phía sau tôi” sẽ làm việc đó trong “một khoảng thời gian”.

Ông Trump nhắc đến cuộc trao đổi ban đầu của ông Rubio với Phó Tổng thống Venezuela Delcy Rodríguez (nay là quyền tổng thống).

“Ông ấy vừa nói chuyện với bà ấy, và về cơ bản bà ấy sẵn sàng làm những gì chúng tôi cho là cần thiết để khiến Venezuela vĩ đại trở lại”, ông Trump nói.

Tuy nhiên, không lâu sau phát biểu này, bà Rodríguez bác bỏ, tuyên bố Venezuela “sẽ không bao giờ trở lại làm thuộc địa của một đế quốc khác”.

Nỗ lực tránh bãi lầy

Việc Mỹ bắt giữ ông Maduro không chỉ đáp ứng mục tiêu lâu nay của ông Rubio mà còn gửi thông điệp đến những người trong chính quyền còn hoài nghi về việc thay đổi chế độ, đặc biệt là Phó Tổng thống JD Vance.

“Nhiều người nghi ngờ Mỹ có thể tiến hành một chiến dịch ‘đưa người ra ngoài’ trơn tru. Ông ấy sẽ coi đây là một thành công vang dội cho chiến lược đối ngoại của mình”, ông Geoff Ramsey, nghiên cứu viên cao cấp không thường trú tại Hội đồng Đại Tây Dương, nhận định.

Ông Justin Logan, Giám đốc nghiên cứu quốc phòng và chính sách đối ngoại tại Viện Cato, cho rằng việc loại bỏ ông Maduro chưa chắc đã làm hài lòng các cộng đồng lưu vong chính trị, nhưng có thể giúp chính quyền Tổng thống Trump tránh sa vào vũng lầy kiểu Iraq hay Afghanistan, điều có thể gây bất lợi cho đảng Cộng hòa trong kỳ bầu cử giữa kỳ năm nay.

“Chỉ khi nào nó mở rộng và tốn kém hơn thì mới trở thành vấn đề chính trị lớn. Chừng nào tổn thất về người và tiền vẫn thấp, họ gần như có thể làm bất cứ điều gì”, ông Logan nói.

Ngoài việc phải vượt qua bãi mìn nguy hiểm của công cuộc tái thiết quốc gia, ông Rubio còn phải xây dựng lại lòng tin với các nghị sĩ Mỹ, khi nhiều người cáo buộc ông nói dối Quốc hội khi tuyên bố chính quyền Trump sẽ xin phép Quốc hội trước khi tiến hành hành động quân sự chống Venezuela.

“Vài tuần trước, Bộ trưởng Rubio và (Bộ trưởng Chiến tranh) Pete Hegseth đã nhìn thẳng vào mắt từng thượng nghị sĩ và nói rằng đây không phải là thay đổi chế độ. Khi đó tôi không tin họ, và giờ thì chúng ta thấy họ đã trắng trợn nói dối Quốc hội”, Thượng nghị sĩ Andy Kim của đảng Dân chủ nói.

Trong cuộc phỏng vấn với Washington Post, ông Rubio phủ nhận việc nói dối và cho biết ông chỉ cam kết xin phép Quốc hội nếu Mỹ “tiến hành các cuộc tấn công quân sự vì mục đích quân sự”.

“Đây không phải trường hợp như vậy. Đây là một chiến dịch thực thi pháp luật”, ông Rubio nói.

Đến giờ vẫn chưa rõ Mỹ sẽ ủng hộ ai điều hành Venezuela. Một số chuyên gia Mỹ Latin cho rằng Washington có thể đang đánh giá thấp thách thức của việc quản trị Venezuela chỉ với hiện diện hạn chế của Mỹ.

“Những ước tính đáng tin cậy về số lượng binh sĩ cần có tại chỗ dao động từ hàng chục nghìn đến hàng trăm nghìn. Tại Panama năm 1989, lực lượng chiếm đóng là 27.000 người, còn Venezuela lớn gấp Panama 12 lần về diện tích và gấp 6,5 lần về dân số, với mạng lưới các nhóm vũ trang và tội phạm đa dạng hơn nhiều”, ông Adam Isacson, học giả tại Văn phòng Washington về Mỹ Latin, cho biết.

“Vì vậy, có cơ sở để dự đoán rằng 15.000 binh sĩ hiện được triển khai trong khu vực sẽ phải tăng lên hơn 5 lần, theo kịch bản thận trọng nhất”, ông Isacson nói thêm.

Theo các chuyên gia, với việc để Phó Tổng thống Rodríguez tại vị, chính quyền Tổng thống Trump có thể đang tìm cách tránh kịch bản như ở Iraq, nơi chính phủ và quân đội gần như bị thanh trừng hoàn toàn.