Thuế quan vì Greenland khoét sâu rạn nứt giữa Mỹ và các đồng minh châu Âu

[pizza]

Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố áp thuế mới đối với hàng hóa từ một loạt quốc gia châu Âu vì phản đối tham vọng kiểm soát Greenland đã đánh dấu một bước leo thang nghiêm trọng trong căng thẳng giữa các đồng minh xuyên Đại Tây Dương.

Các nhà lãnh đạo châu Âu đã đồng loạt lên tiếng chỉ trích quyết định áp thuế của Tổng thống Mỹ liên quan Greenland, đồng thời cảnh báo biện pháp này không chỉ xâm phạm chủ quyền và luật pháp quốc tế, mà còn có nguy cơ làm tổn hại nghiêm trọng quan hệ xuyên Đại Tây Dương và an ninh chung của NATO.


Máy bay chở con trai cả của Tổng thống Trump hạ cánh lên Greenland hồi năm 2025. Ảnh: AP.
Theo tuyên bố của ông Trump, Mỹ sẽ áp thuế nhập khẩu bổ sung 10% từ ngày 1/2 đối với hàng hóa của Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Hà Lan, Phần Lan và Anh; mức thuế này có thể tăng lên 25% từ ngày 1/6 nếu không đạt được thỏa thuận cho phép Mỹ “mua lại” Greenland. EU hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ, do đó các biện pháp thuế quan mới được cảnh báo sẽ gây tổn hại nghiêm trọng cho quan hệ kinh tế song phương.

Châu Âu đã nhanh chóng có phản ứng mạnh mẽ và tương đối thống nhất. Đan Mạch cho biết bị bất ngờ trước tuyên bố của Tổng thống Mỹ. Ngoại trưởng Lars Løkke Rasmussen khẳng định Đan Mạch đang liên lạc chặt chẽ với Ủy ban châu Âu và các đối tác để phối hợp phản ứng, đồng thời nhấn mạnh việc tăng cường hiện diện quân sự tại Greenland nhằm bảo đảm an ninh Bắc cực, không phải là hành động khiêu khích.

Ở cấp độ EU, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa ra tuyên bố chung khẳng định Liên minh châu Âu “hoàn toàn đoàn kết” với Đan Mạch và người dân Greenland. Hai nhà lãnh đạo cảnh báo các mức thuế mới của Mỹ sẽ gây hại nghiêm trọng cho quan hệ xuyên Đại Tây Dương, có nguy cơ đẩy mối quan hệ này vào một vòng xoáy suy thoái nguy hiểm, đồng thời nhấn mạnh EU sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ và kiên quyết bảo vệ chủ quyền cũng như luật pháp quốc tế. Phát biểu ngày 17/1, Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa khẳng định Liên minh châu Âu sẽ kiên quyết bảo vệ luật pháp quốc tế và chủ quyền của các quốc gia thành viên.

Ông Costa cho biết EU đang phối hợp xây dựng một phản ứng chung trước các đe dọa thuế quan từ phía Mỹ: “Liên minh châu Âu sẽ luôn kiên định trong việc bảo vệ luật pháp quốc tế, bất kể ở đâu, và tất nhiên là bắt đầu từ lãnh thổ của các quốc gia thành viên Liên minh châu Âu. Hiện tại tôi đang phối hợp một phản ứng chung từ các quốc gia thành viên Liên minh châu Âu về các mối đe dọa áp thuế của Tổng thống Trump đối với các nước châu Âu đang bảo vệ Greenland và Đan Mạch”.

Trong khi đó, Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại và an ninh của EU Kaja Kallas cảnh báo căng thẳng giữa Mỹ và châu Âu chỉ mang lại lợi ích cho các đối thủ chiến lược. Bà Kaja Kallas cũng nhấn mạnh, thuế quan không chỉ làm suy yếu sự thịnh vượng chung ở hai bờ Đại Tây Dương mà còn làm phân tán sự tập trung khỏi những thách thức an ninh lớn hơn, trong đó có xung đột tại Ukraine.

Phản ứng từ Pháp đặc biệt cứng rắn và mang tính chính trị chiến lược rõ nét. Tổng thống Emmanuel Macron tuyên bố Pháp sẽ không khuất phục trước bất kỳ mối đe dọa hay hăm dọa nào, gọi các biện pháp thuế quan của Mỹ là “không thể chấp nhận”, đồng thời khẳng định châu Âu sẽ đáp trả một cách đoàn kết và phối hợp nếu các mức thuế này được xác nhận. Ông Macron nhấn mạnh việc bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ là nguyên tắc nền tảng của châu Âu, từ Ukraine cho tới Greenland.

Đáng chú ý, trong bối cảnh căng thẳng gia tăng, chính trường Pháp đã xuất hiện những tiếng nói kêu gọi xem xét lại vai trò của Pháp trong NATO. Một số lực lượng chính trị, đặc biệt từ phe cánh tả, công khai thảo luận khả năng Pháp rút khỏi liên minh quân sự này, cho rằng cách hành xử của Mỹ, từ gây sức ép thuế quan, đe dọa sáp nhập Greenland cho tới các yêu cầu chi tiêu quốc phòng đang đặt châu Âu vào thế lệ thuộc chiến lược. Dù đây chưa phải là lập trường chính thức của chính phủ Pháp, việc vấn đề rút khỏi NATO lần đầu tiên được đưa vào chương trình nghị sự Quốc hội cho thấy mức độ nghiêm trọng của khủng hoảng lòng tin giữa các đồng minh.

Thủ tướng Anh Keir Starmer cho rằng việc áp thuế lên các đồng minh NATO vì theo đuổi an ninh tập thể là “hoàn toàn sai lầm”, đồng thời khẳng định, Anh sẽ làm việc trực tiếp với Mỹ về vấn đề này. Các nước Bắc Âu như Thụy Điển, Phần Lan và Na Uy cũng lên tiếng ủng hộ Đan Mạch, nhấn mạnh rằng các vấn đề giữa các đồng minh cần được giải quyết thông qua đối thoại và các quy tắc chung, thay vì gây sức ép bằng thuế quan.

Giới quan sát nhận định phản ứng đồng loạt của châu Âu cho thấy vấn đề Greenland đã vượt ra ngoài khuôn khổ song phương giữa Mỹ và Đan Mạch, trở thành phép thử lớn đối với sự đoàn kết nội khối và quyền tự chủ chiến lược của châu Âu. Dù EU vẫn để ngỏ cánh cửa đối thoại với Mỹ nhưng thông điệp từ các thủ đô châu Âu là rõ ràng: thuế quan không thể là công cụ gây sức ép trong các vấn đề chủ quyền và an ninh, đặc biệt giữa các đồng minh lâu năm.

VietBF@ sưu tập