USA Greenland hạ nhiệt: Trump gặp Rutte, tạm dừng chiến tranh thuế, Phố Wall bật tăng

[Gibbs]

Buổi sáng còn là những câu cảnh báo thuế quan và lời nhắc “chúng tôi sẽ nhớ”, buổi chiều đã thành một thông báo mới: Tổng thống Donald Trump nói ông và Tổng Thư ký NATO Mark Rutte đã “hình thành khung” cho một thỏa thuận tương lai về Greenland – và theo đó, Mỹ sẽ không áp các mức thuế từng dự kiến kích hoạt vào ngày 1/2 đối với một loạt đồng minh châu Âu.

Băng Bắc Cực vẫn lạnh, nhưng nhiệt độ chính trị thì vừa kịp hạ xuống… một nấc.

Nhà Trắng nói thẳng: mới là “khung”, chi tiết còn phải chốt
Nhà Trắng xác nhận hôm thứ Tư rằng các chi tiết vẫn cần được “tất cả các bên liên quan” hoàn tất, rồi mới công bố.

Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt tuyên bố nếu thỏa thuận này “đi qua được” – và Trump “rất hy vọng nó sẽ” – thì Hoa Kỳ sẽ đạt toàn bộ mục tiêu chiến lược liên quan Greenland với “chi phí rất nhỏ, mãi mãi”. Bà còn gọi Trump là “Dealmaker in Chief”, nhấn mạnh khi mọi thứ được chốt bởi các bên, thông tin sẽ được công bố tương ứng.

Nói cách khác: hiện tại là khung, không phải bản hợp đồng có dấu đỏ.

“Khung deal vô hạn” và cú rút êm đòn thuế: châu Âu thở ra
Trump mô tả đây là thỏa thuận “tối thượng, dài hạn” và nói độ dài của nó là “vô hạn”. Song song với lời đó, ông tuyên bố tạm dừng các đòn thuế từng dọa giáng lên những nước ủng hộ Đan Mạch và Greenland.

Một số nước châu Âu lập tức đón nhận tín hiệu hạ nhiệt.

Ngoại trưởng Thụy Điển Maria Malmer Stenergard nói “tốt” khi Trump rút lại đe dọa thuế với những nước đã ủng hộ Đan Mạch và Greenland; bà nhắc rằng các yêu sách “di chuyển biên giới” đã bị chỉ trích xứng đáng, và Thụy Điển lặp lại lập trường “không bị tống tiền”, đồng thời gợi ý việc phối hợp cùng đồng minh có vẻ đã tạo tác động.

Thủ tướng Ý Giorgia Meloni cũng hoan nghênh, nhấn mạnh cần tiếp tục nuôi dưỡng đối thoại giữa các quốc gia đồng minh.

Thủ tướng Ireland Micheál Martin gọi đây là “tin tốt”, khuyến nghị mọi bên hạ nhiệt và tập trung vào những ưu tiên khác như kinh tế.

Trong nền, ai cũng nhớ danh sách từng bị dọa thuế: Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Hà Lan, Phần Lan và Anh. Và giờ, chỉ trong một vòng Davos, nút thắt ấy được nới ra bằng một chữ: “pause”.

NATO xác nhận đàm phán sẽ đi tiếp: mục tiêu là chặn Nga–Trung “cắm chân”
Sau tuyên bố của Trump, người phát ngôn NATO Alison Hart nói các cuộc thương lượng giữa Đan Mạch, Greenland và Mỹ sẽ “đi tới”, trong tinh thần bảo đảm an ninh Bắc Cực bằng “nỗ lực tập thể”, đặc biệt của bảy đồng minh Bắc Cực.

Điểm đáng chú ý nhất nằm ở câu chữ NATO chọn: các cuộc trao đổi sẽ hướng tới việc bảo đảm Nga và Trung Quốc không bao giờ có được chỗ đứng ở Greenland – về kinh tế hoặc quân sự.

Rutte thì tiết kiệm lời: ông nói bài đăng của Trump là “chính xác vào trọng tâm”, và khi bị hỏi thêm, ông chỉ nói đại ý: cứ đọc bài đăng đó, “sẽ thấy mọi thứ”, và “sẽ còn thêm các cuộc đối thoại”.

Giữa sự im lặng ấy, người ta lại càng nghe rõ thông điệp NATO: Greenland không chỉ là bản đồ; đó là “điểm neo” để khóa cánh cửa Nga–Trung ở vùng cực.

Chìa khóa 1951: tái thương lượng hiệp định từng cho Mỹ hiện diện quân sự “vĩnh viễn”
Một phần quan trọng trong khung Greenland mà Trump nhắc tới, theo một người hiểu vấn đề, là việc tái thương lượng hiệp định năm 1951 – hiệp định đã chính thức hóa sự hiện diện quân sự của Mỹ trên đảo.

Hiệp định giữa Mỹ và Đan Mạch khi ấy cho phép Mỹ hiện diện quân sự ở Greenland “vĩnh viễn”. Trong Chiến tranh Lạnh, từng có hơn một tá cơ sở quân sự Mỹ đặt tại đây. Sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, gần như tất cả đóng cửa, chỉ còn một cơ sở tiếp tục hoạt động.

Nhưng khi căng thẳng Greenland bùng lên, Đan Mạch đã từng phát tín hiệu sẵn sàng đón thêm nguồn lực quân sự. Và chính Rutte được nói là đã thúc đẩy việc tái thương lượng như một “lối ra” để vừa đáp ứng yêu cầu an ninh của Trump, vừa giữ cấu trúc đồng minh khỏi rạn.

Cách tái thương lượng ra sao còn chưa rõ. Tuy nhiên, việc NATO nhấn mạnh mục tiêu chặn Nga–Trung cho thấy một bản thỏa thuận cập nhật có thể chứa các điều khoản cụ thể nhằm ngăn Bắc Kinh và Moscow vận hành, bám rễ tại Greenland.

Một ý tưởng gây chú ý: thêm căn cứ Mỹ, thậm chí trên “đất chủ quyền Mỹ”?
Trong các cuộc trao đổi giữa quan chức NATO hôm thứ Tư, có một đề xuất từng được thảo luận trước đó: Đan Mạch cho phép Mỹ xây thêm căn cứ quân sự ở Greenland, và các căn cứ ấy được xây trên phần đất được xem là lãnh thổ chủ quyền của Mỹ.

Đề xuất này có trở thành một phần của “khung” mà Trump ám chỉ hay không thì chưa ai xác nhận. Nhưng “đường dây xuyên suốt” trong các cuộc bàn luận là: tăng hiện diện quân sự Mỹ ở Greenland.

Nói theo cách dễ hiểu: không nhất thiết phải “đổi chủ quyền”, nhưng có thể “đổi mật độ” – tăng quân, tăng căn cứ, tăng quyền vận hành, tăng khả năng khóa chặt Bắc Cực.

Đan Mạch: nhẹ nhõm vì tạm dừng thuế và bỏ phương án vũ lực, nhưng vẫn có “lằn ranh đỏ”
Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Løkke Rasmussen hoan nghênh việc Trump loại bỏ phương án “lấy Greenland bằng vũ lực” và tạm dừng cuộc chiến thương mại với đồng minh châu Âu. Ông viết rằng “ngày hôm nay kết thúc với nốt tốt hơn lúc bắt đầu”.

Nhưng ông cũng nhấn mạnh hai việc phải cùng tồn tại: giải quyết mối quan ngại an ninh của Mỹ ở Bắc Cực, và tôn trọng “lằn ranh đỏ” của Đan Mạch.

Tức là Copenhagen có thể mở cửa cho hợp tác quốc phòng sâu hơn, nhưng không chấp nhận một kịch bản biến Greenland thành món hàng sang tay.

Putin nói “không liên quan”, rồi… đưa ra bảng giá lịch sử
Tổng thống Nga Vladimir Putin tìm cách tách Moscow khỏi tranh luận Greenland, nói “điều đang xảy ra với Greenland hoàn toàn không liên quan tới chúng tôi”.

Nhưng ngay sau đó, ông lại kể chuyện lịch sử như một cách gợi ý: Nga từng bán Alaska cho Mỹ năm 1867 với giá 7,2 triệu USD, ông ước tính tương đương khoảng 158 triệu USD ngày nay. Rồi ông so kích thước Alaska với Greenland và suy ra Greenland có thể “khoảng 200–250 triệu USD”, hoặc “gần một tỷ” nếu tính theo giá vàng lịch sử.

Ông còn nhắc đến vụ Đan Mạch bán Quần đảo Virgin cho Mỹ năm 1917.

Putin kết luận chuyện này nên được giải quyết giữa Mỹ và Đan Mạch, đồng thời chêm một câu nặng: Đan Mạch luôn coi Greenland như thuộc địa và đối xử “khắc nghiệt, nếu không muốn nói là tàn nhẫn”.

Một câu “không liên quan”, nhưng đi kèm cả một màn “định giá” và “châm chọc” – đủ để người nghe hiểu Nga không đứng ngoài câu chuyện quyền lực ở Bắc Cực.

Phố Wall bật tăng: chỉ cần Trump hạ giọng, thị trường đã thở
Khi Trump chuyển sang giọng mềm hơn với châu Âu và nói sẽ không áp các mức thuế từng dọa, chứng khoán Mỹ phản ứng ngay.

Kết phiên thứ Tư: Dow tăng 589 điểm (tăng 1,21%), đảo chiều sau khi đã rơi 871 điểm hôm trước. S&P 500 tăng 1,16%, có phiên tốt nhất từ cuối tháng 11. Nasdaq tăng 1,18%, tốt nhất trong hơn một tháng. S&P 500 lúc đóng cửa chỉ còn cách đỉnh kỷ lục khoảng 1,6%.

Không chỉ cổ phiếu: đồng USD nhích mạnh nhẹ so với các đồng tiền lớn. Trái phiếu Kho bạc Mỹ cũng được mua vào, đẩy lợi suất giảm.

Thị trường không cần biết “khung” chi tiết thế nào. Thị trường chỉ cần biết: đòn thuế đang bị cất tạm vào bao.

Trong nội bộ Mỹ: có lời khen, nhưng cũng có tiếng cảnh báo “thiếu tôn trọng”
Thượng nghị sĩ Cộng hòa Thom Tillis gọi cách Trump đối xử với Greenland và Đan Mạch là “thiếu tôn trọng”, nhất là khi người Đan Mạch đã chiến đấu và hy sinh cùng quân đội Mỹ ở Afghanistan. Ông nói đây không phải cách để giữ “thế giới tự do” đoàn kết, và cho rằng cách làm đó “không hiệu quả, không bền vững”.

Tillis vẫn công nhận Trump có công thúc đẩy các nước NATO tăng chi tiêu quốc phòng, nhưng ông phê phán việc Trump “vơ đũa cả nắm” khi chỉ trích cả NATO vì lỗi của một số nước, và đặc biệt là những phát biểu làm dấy lên nghi ngờ về nghĩa vụ Điều 5. Theo Tillis, bài phát biểu là “một cơ hội bị bỏ lỡ”, và ông chua chát nói: những người vui nhất với tình trạng náo loạn NATO lúc này chỉ có thể là Tập Cận Bình và Putin.

Greenland đổi hình – từ “sáp nhập” sang “khung an ninh”
Trong vài giờ đồng hồ, câu chuyện Greenland chuyển từ một cuộc đối đầu thuế quan sang một “khung” đàm phán mang màu sắc an ninh tập thể.

Nếu các mảnh ghép đúng như những gì đang lộ ra, trọng tâm mới sẽ không phải là câu hỏi “ai sở hữu Greenland”, mà là “ai kiểm soát cửa ngõ Bắc Cực”, “ai được đặt căn cứ”, “ai bị chặn cửa”, và “hiệp định 1951 sẽ được viết lại ra sao”.

Trump có thể gọi đó là “deal vô hạn”. Nhà Trắng gọi là đạt mục tiêu chiến lược “mãi mãi” với chi phí thấp. NATO gọi thẳng là phải bảo đảm Nga–Trung không có chỗ bám. Châu Âu thì tạm thở vì thuế quan được cất đi, nhưng vẫn giữ chặt đường biên đỏ của chủ quyền.

Và Phố Wall, như thường lệ, chỉ cần một tín hiệu hạ nhiệt để bật dậy.

Greenland vẫn là băng. Nhưng cuộc chơi quanh Greenland thì chưa bao giờ “đóng băng” thật sự.