Sống trong đồng chí
(Về cuộc biểu tình bị bắt ngày 17 tháng 7 năm 2011)
Đào Tiến Thi
Sau cuộc biểu tình 3-7, các bạn bè chân thành của tôi càng khuyên tôi đừng đi nữa. Họ bảo nhiều phiền lụy về sau lắm chứ không chỉ là chuyện bị bắt hay không bị bắt đâu. Tuy nhiên, ngay trước mấy ngày biểu tình (15-7) lại xảy ra chuyện ngư dân Quảng Ngãi bị bắt, bị đâm chìm tàu. Máu trên thái dương tôi lại chảy rần rật. Chẳng có gì phải phân vân nữa. Lại làm khẩu hiệu, mua thêm cờ. Thằng con trai thi cử xong rồi cũng nằng nặc đòi đi.
Tôi bảo: “Mẹ con đang yếu, lại hay xúc động, lo lắng. Con thuyết phục được mẹ thì hẵng đi”. Thế là suốt ngày nó vòi vĩnh mẹ, làm mẹ nó nhiều phen phát cáu và vẫn không hề nhân nhượng. Nó cầu cứu tôi. Nhưng cuối cùng tôi cũng thấy là nó không nên đi. Tôi đã dự cảm sự trấn áp mạnh tay của lần này. Tôi ngại nhất là nó phải chứng kiến tận mắt những cảnh tàn bạo, những điều trái hẳn với những gì nhà trường đã dạy nó suốt 12 năm qua, điều đó tạo ra vết thương lòng của một người mới vào đời. Tuy vậy, tôi cũng chiều con tôi một phần: cho nó đưa bố đến đầu đường Hoàng Diệu, được quan sát đoàn người trong đội hình cho đến lúc tuần hành (đoán rằng cũng chỉ được 5 – 7 phút là họ đuổi).
Lại còn khổ vì hai mắt bị nhức mỏi, nhìn mờ đã ít lâu, hôm nay bỗng nặng lên. Để có sức khỏe cho ngày 17-7, tôi đi khám mắt. Nhỏ thuốc cấp tập thấy mắt đỡ, nhưng sáng 17-7 ngủ dậy thấy bị viêm họng, người hơi gai gai sốt. Quyết định dừng 2 thứ kháng sinh dạ dày đang điều trị để thay bằng kháng sinh viêm họng loại nặng đô, lại táng thêm 2 viên giảm đau hạ sốt, rồi lên giường nằm xem sao. Nửa tiếng sau thấy người nhẹ nhõm. Thế là đi. Nghĩ cũng chỉ nên đến Nhà Hát Lớn thì về, nếu không sẽ ốm to. 8 giờ kém 10 đã lên đường, con trai bảo: “8 giờ mới bắt đầu kia mà bố, đây ra đấy chưa đến 10 phút”. “Ừ, nhưng bố muốn đến sớm hơn một chút, tranh thủ “tụ tập” nói chuyện, vì hy vọng hôm nay sẽ gặp nhiều người quen”.
Cũng như lần trước, khu vực Công viên Lênin đã bị phong tỏa từ bao giờ, đoàn người đứng tản mát khoảng vài chục trên vỉa hè đường Điện Biên Phủ. Chẳng gặp người quen nào nhưng thấy một gương mặt quen quen, hình như đã gặp lần trước nhưng chưa kịp chuyện trò, liền lại làm quen, thì biết đó là GS. Nguyễn Đông Yên, cùng hai chị trung trung tuổi (đến lúc cùng bị về đồn Mỹ Đình mới biết một chị là vợ GS. Đông Yên). Một chị khoe vừa mới đi thăm mộ Phùng Quán mới xây ở Huế. Tôi khoe: “Em cũng góp 3 trăm nghìn mua “cát đá” xây mộ”, nhân thể hỏi chị cách đi thế nào để khi có dịp thì ghé thăm. Chị vừa kể xong thì phía đường Điện Biên Phủ cắt với Trần Phú, đoàn người đã bắt đầu tụ lại và hô khẩu hiệu. Có ai đó gọi GS. Đông Yên nhanh lên để nhập đoàn.
Chúng tôi vội tiến về phía đoàn người. Ngay khi ấy, loa phóng thanh đã vang lên yêu cầu giải tán. Vừa đứng vào hô được mấy câu thì cảnh sát đã xô đẩy đoàn người rất dữ dội, khác hẳn lần trước. Tôi vừa cố ghìm chân để không bị đẩy đi, vừa cố thuyết phục cảnh sát cơ động (CSCĐ) hãy từ từ rồi mọi người cũng sẽ rời khỏi đây để tuần hành. Không khí nóng lên rất nhanh khiến tôi không thể “tâm sự” với các chú CSCĐ như lần trước, mà phải gào lên: “Các anh không có Tổ quốc à? Các anh không thấy biển đảo của mình bị Trung Quốc tác oai tác quái à?”. Nhưng khác hẳn lần trước, nói gì họ chỉ “Vâng”, lần này, mặt họ rắn đanh, không trả lời một câu. Ngay lúc đó đã xảy ra bắt người. Cháu Nguyễn Văn Phương (người đọc tuyên cáo hôm 3.7 tại Nhà Hát Lớn) bị hàng chục người lôi đi và cũng hàng chục người kéo lại. Không khí náo loạn giống hệt xem cảnh “ngụy quyền” đàn áp biểu tình trong phim thời trước. Ban đầu đoàn biểu tình kiên quyết đấu tranh đòi thả người nhưng cuối cùng cảnh sát (CS) quá rắn nên đành cứ để họ chở người bị bắt đi, còn đoàn người thì bắt đầu tuần hành. Lúc đi qua đường Điện Biên Phủ, tôi bị gián đoạn đoàn người khoảng 2 mét, liền bị một đám mặc thường phục xông vào chộp rất nhanh. Tôi kêu lên “Bắt người trái phép!”, “Cứu tôi!”. Hình như cũng có mấy người biểu tình quay lại cứu nhưng bị khống chế ngay. Tôi bị lôi đi xềnh xệch về phía xe buýt, nhưng vẫn cố trằn người lại, tiếp tục lên án họ bắt người vô lý. Tôi hét lên: “Tôi đi ủng hộ chính phủ bảo vệ chủ quyền quốc gia, các anh không thấy lời của Chủ tịch Nguyễn Minh Triết trên tay tôi sao (khẩu hiệu của tôi một mặt ghi câu của Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết: Một tấc đất của quê hương cũng kiên quyết giữ, và mặt kia là hai câu thơ Phan Bội Châu: Biết bao công của người xưa/ Gang sông tấc núi dạ dưa ruột tằm). Tôi vừa nói xong thì một tên giằng lấy, ném bẹt xuống đất. Trước khi bị đẩy lên xe, tôi thấy khoảng bốn, năm ống kính chõ vào. Sau này không thấy ai đưa lên mạng, chắc đó là các nhiếp ảnh công an cả, họ làm nhiệm vụ nhận mặt. Có lẽ kết hợp với lần trước đã ghi trong “sổ đen”, cho nên khi về Mỹ Đình, chưa lấy lời khai mà họ đã biết tên tôi.
Trên xe có khoảng hai chục người bị bắt, 3 người CSCĐ đứng gác. Xe chạy một đoạn ngắn thì họ thả bớt quá nửa. Tôi bước đến cửa xe thì một CSCĐ ngăn lại, bắt trở về chỗ cũ. Tôi hỏi sao lại số thả số không, anh ta không trả lời. Mãi hôm sau tôi mới nghĩ ra: cái số thả xuống ấy là người của họ! Trên xe còn lại 7 người; 6 người đều rất trẻ, ở tuổi thanh niên hoặc hơn một tí, chỉ có tôi “già”. Có một đôi vợ chồng trông rất đẹp đôi. Xe chạy về phía Mỹ Đình, chạy rất chậm vì lái xe không thuộc đường mà 3 CSCĐ trên xe cũng không biết đường. Thỉnh thoảng họ phải dừng lại để hỏi thăm. Cuối cùng thấy một anh xe ôm đứng lơ vơ ở vỉa hè, một CSCĐ xuống nhờ anh ta đi trước dẫn đường. Lúc mới lên xe thì cũng hồi hộp, gọi điện báo tin người nọ người kia, rồi nhẩm tính những câu trả lời sẽ bị thẩm vấn khi vào đồn. Thôi cũng là một dịp được trình bày trực tiếp quan điểm về đất nước trước nhà chức trách, biến rủi ro thành cơ hội là thế này đây. Xong xuôi những việc đó, thấy lòng thanh thản lạ thường. Mới cảm nhận được vì sao các chiến sỹ cách mạng thời trước vào tù ra tội, thậm chí ra trường bắn lại thanh thản đến thế. Bất giác nghĩ đến bài thơ của nhà chí sỹ Phan Chu Trinh:
Luy Luy thiết tỏa xuất Đô môn
Khẳng khái bi ca thiệt thượng tồn
Quốc thổ trầm luân dân tộc tụy
Nam nhi hà sự phạ Côn Lôn
(Gông xiềng mang nặng ra khỏi Kinh thành,
Buồn hát một cách khẳng khái (rằng) lưỡi vẫn còn
Đất nước đắm chìm, dân tộc tiều tụy,
Làm trai có gì mà phải sợ Côn Lôn)
Chúng tôi bị đưa về đồn công an số 1 Mỹ Đình, huyện Từ Liêm, một chỗ heo hút, gần như không còn phố xá gì. Trong sân đã thấy khoảng hai chục người bị bắt chuyến xe trước, vẫn đang bức xúc tố cáo và tranh cãi quyết liệt với CS về cách bắt người trái luật và tàn bạo. Tôi thấy nhiều người đã quen mặt ở cuộc biểu tình hôm 3.7.2011, trong đó có chị Hằng, người luôn đi đầu hô khẩu hiệu rất mạnh mẽ hôm trước. Hai bên bắt tay nhau trong nỗi niềm đồng cảm. Nhiều người kể họ bị bắt rất thô bạo. Có người bị đạp vào bụng. Có người bị bóp cổ. Có một chị lớn tuổi bị hai vệt rớm máu (mỗi vệt chiều rộng độ nửa xentimet) chạy dài trên bắp tay, như hai vết cào bằng móng tay sắc hay một dụng cụ cứng nào đấy. Tôi thì không thể nhớ những người bắt tôi hình dong cụ thể thế nào, vì lúc ấy chỉ ra sức la hét và giãy giụa, nhưng có mấy chị kể, bọn chúng trông rất gớm ghiếc, tay chân trạm trổ rồng phượng, dao găm, có lẽ là bọn đầu gấu, nghiện hút, sida được thuê. Có một chị khoảng trên 50 đi khám bệnh cũng bị bắt. Chị bảo: “Tôi hôm nay đi khám bệnh, chứ nếu biết có biểu tình thì tôi cũng đi biểu tình”. Chị luôn nguyền rủa những kẻ bắt người kiểu côn đồ. Cuộc tranh cãi có phần căng lên, cảnh sát đuối lý, toan dùng phương pháp “rắn” bằng cách mời riêng những người “to mồm” đi một nơi. Tôi nói với một ông cảnh sát có vẻ là sếp to nhất ở đây: “Các anh bắt người quá dã man. Đã đến đây rồi thì hãy để họ nói lên những bức xúc đó, không có hại gì mà hai bên còn hiểu nhau hơn”. Anh ta có vẻ đồng ý, không ra lệnh cho lính mình “mời riêng” nữa mà mời tất cả mọi người vào phòng. Tôi và một số người vào. Phòng nhỏ, không có nước nôi gì, cũng không có ai tiếp cho nên một số người lại ra. Ngồi chờ khá lâu, chúng tôi lại ra sân nói chuyện vặt để chờ đợi. Bỗng lại một xe buýt nữa đến, đổ số người bị bắt chuyến thứ ba. Khá nhiều người quen trong cuộc biểu tình trước và lúc đợi sáng nay: blogger Gốc Sậy, vợ chồng giáo sư Nguyễn Đông Yên. Một cậu người to lớn, rắn như khúc lim đã đi cùng một đoạn đường ở cuộc biểu tình trước, từng được nghe từ cậu những lời phẫn uất và biết cậu là một cựu chiến binh, về nhà xem tường thuật mới biết đó chính là Nguyễn Chí Đức, người bị khiêng như lợn lên xe và bị một an ninh đạp liền bốn cái. Cứ thương mãi và trách mình hôm ấy không có lời thăm hỏi nào. Lần này có nhiều bác lớn tuổi mà tôi sẽ trở lại nói ở phần sau.
Tôi cùng với số mới bị bắt lại thể hiện bức xúc. Một anh công an mời riêng tôi đi. Tôi không chịu, bảo: “Mời thì mời cả, cớ sao mời riêng tôi?” (Tôi rất cảnh giác với cái kiểu “mời riêng”). Họ lại chỉ chúng tôi sang phòng đối diện với phòng lúc nãy, cách qua khoảng sân. Họ bảo là “Hội trường” nhưng trước cửa lại có biển đề “Tiên học lễ, hậu học văn”, vào phòng hóa ra đúng là một lớp học với bàn ghế học sinh, trên bảng vẫn còn nguyên một bài giảng, có lẽ là môn sinh vật.
Một bác trong số mới bị bắt, khoảng sáu mươi, dáng trí thức, tranh thủ lên bục “diễn thuyết”. Bác giới thiệu mình tên là Nguyễn Tường Thụy, là người đã viết đơn gửi Chủ tịch nước đòi trả tự do cho TS. Cù Huy Hà Vũ. Bác nói qua tình hình đất nước và lý do đi biểu tình sáng nay. Mọi người tán thưởng, vỗ tay rầm rầm. CS vội “mời” luôn bác đi. Lát sau bác quay lại, hỏi họ đã làm gì thì hóa ra cũng chỉ hỏi tên tuổi. Họ kéo bác đi chẳng qua để không cho bác nói mà thôi. Một anh còn trẻ, vào phòng vẫn đeo trên cổ cái bản đồ Việt Nam có khoanh QĐ. HS và TS trong hình trái tim đã bị công an xé rách te tua. Trông mà xót xa. Một anh công an bắt anh ấy bỏ ra, anh ấy không chịu, sau mọi người khuyên thôi cứ bỏ ra. Anh ấy nghe và hỏi ông công an có biết Hoàng Sa, Trường Sa là chỗ nào không. Ông công an ra vẻ thông thạo, rằng mình còn biết cả đường lưỡi bò nữa và lấy tay khoanh hình lưỡi bò rất chính xác!