Năm 2004, đàn tế Nam Giao nhà Hồ đă được các nhà khoa học phát lộ và khai quật tại núi Đốn Sơn (thuộc địa phận xă Vĩnh Thành, huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa), cách thành nhà Hồ khoảng 2,5 km về phía Đông Nam. Việc phát hiện đàn tế Nam Giao đă bổ sung thêm những tư liệu lịch sử về triều đại nhà Hồ. Tuy nhiên, với tỉnh Thanh Hóa, đây c̣n là nơi để lại dư âm “quả đắng” với người Trung Quốc…
Đàn tế Nam Giao nhà Hồ mới được phục dựng gần đây
Bất thường trong việc thuê địa điểm đặt nhà xưởng
Tháng 6-2002, một doanh nhân nước ngoài là Mă Tiên Vĩnh (người tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc) đă bất ngờ sang Việt Nam, chủ động t́m đến UBND tỉnh Thanh Hóa để đặt vấn đề đầu tư mở xưởng dệt may tại huyện Vĩnh Lộc.
Cũng như bao địa phương khác trong tỉnh Thanh Hóa, Vĩnh Lộc là một huyện thuần nông với hơn 80% dân số là nông dân, điều kiện kinh tế - xă hội gặp rất nhiều khó khăn. Chính v́ thế, với huyện, việc một doanh nghiệp nước ngoài đặt vấn đề xin phép đầu tư vào địa phương chẳng khác ǵ đang nắng hạn lại gặp được mưa rào. Một cơ hội đến quá bất ngờ. Thậm chí, lănh đạo huyện khi đó c̣n nghĩ xa hơn đến việc một ngày không xa, “đây sẽ là một trong những “đ̣n bẩy” để thúc đẩy kinh tế - xă hội cho địa phương”.
Không chần chừ, giấy phép đầu tư nhanh chóng được tỉnh Thanh Hóa thông qua, hợp đồng thuê đất được kư kết giữa UBND huyện Vĩnh Lộc và nhà đầu tư. Ngoài ra, để “chiều ḷng” nhà đầu tư Trung Quốc, UBND huyện Vĩnh Lộc đă “hào phóng” cắt cho doanh nghiệp này gần 10.000 ha đất ở khu vực giáp ranh xă Vĩnh Long và thị trấn Vĩnh Lộc để làm nơi xây dựng nhà xưởng, trong đó có 2/3 diện tích là đất nông nghiệp, với giá đền bù rẻ mạt: không đầy 300 ngh́n đồng/sào (1 sào Trung Bộ là 500m2).
Nơi doanh nghiệp Trung Quốc từng thuê để làm nơi mở xưởng ươm tơ: trước năm 2002, đây là trụ sở của Bệnh viện đa khoa huyện Vĩnh Lộc
Hơn thế, chủ tịch UBND huyện khi đó c̣n đích thân chỉ đạo “công tác giải phóng mặt bằng” với mọi chi phí đều do huyện chịu. Nhiều người khi đó đă nhận xét, huyện Vĩnh Lộc đang “dọn cỗ” để mời nhà đầu tư, c̣n phía nhà đầu tư chỉ c̣n mỗi việc chọn ngày để khởi công xây dựng nhà xưởng.
Tuy nhiên, phút cuối cùng th́ một điều bất ngờ (bất thường) đă xảy ra. Sau khi mặt bằng để xây dựng nhà xưởng đă được phía huyện Vĩnh Lộc hoàn tất th́ ông Mă Tiên Vĩnh – đại diện phía nhà đầu tư Trung Quốc bỗng dưng từ chối, với lư do nơi đây không phù hợp về mặt… phong thủy (!). Đồng thời, doanh nghiệp này yêu cầu huyện cho ḿnh tự… t́m địa bàn. Một lần nữa, huyện lại ngậm ngùi chấp nhận để “chiều ḷng” doanh nghiệp sau khi đă tốn hàng tỷ đồng chi phí đầu tư cho công tác đền bù và giải phóng mặt bằng (nơi này bây giờ được huyện Vĩnh Lộc quy hoạch để xây dựng băi đỗ xe ô tô).
Cùng với thời gian trên, Bệnh viện đa khoa huyện Vĩnh Lộc vừa xây dựng xong cơ sở mới nên chuyển đi, cơ sở cũ đang bỏ trống. Doanh nghiệp Trung Quốc này đă nhanh chóng đặt vấn đề xin thuê lại vị trí trụ sở cũ của bệnh viện để xây dựng nhà xưởng sản xuất với mức giá thuê khá cao. Đề nghị này của nhà đầu tư khiến địa phương khá bất ngờ v́ bệnh viện nằm sâu bên trong núi, cách xa đường quốc lộ, giao thông không thuận lợi. Huyện Vĩnh Lộc đă nhanh chóng gật đầu chấp thuận v́ nơi này đang bỏ trống, địa phương chưa biết quy hoạch sử dụng vào mục đích ǵ.
Sau khi phía doanh nghiệp Trung Quốc “lẳng lặng” rút đi th́ nơi đây được tư nhân thuê lại để mở nhà nghỉ. Đăng sau trụ sở này là khu vực đàn tế Nam Giao nhà Hồ mới được phát lộ, khai quật và phục dựng
Sự thật đằng sau xưởng ươm tơ
Vị trí bệnh viện đa khoa cũ của huyện Vĩnh Lộc mà nhà đầu tư Trung Quốc thuê lại khi ấy thuộc địa phận làng Giáng, xă Vĩnh Thành, Vĩnh Lộc (nay là tiểu khu III, thị trấn Vĩnh Lộc). Vị trí này nằm sát ngay dưới chân núi Đốn Sơn (là nơi phát lộ di tích đàn tế Nam Giao sau này).
Cũng tại đây, doanh nghiệp này cũng hoạt động rất bất thường. Tuy đăng kư kinh doanh là mở xưởng ươm tơ nhưng doanh nghiệp này không hề sửa sang hay xây dựng nhà xưởng ǵ cả. Khoảng hơn 30 công nhân là người Trung Quốc được đưa sang với lời giới thiệu là “công nhân vận hành máy”. Ngoài ra, phía doanh nghiệp này cũng nhận thuê thêm khoảng hơn 10 người địa phương vào làm việc. Một điều đặc biệt là doanh nghiệp chỉ hoạt động về đêm, ban ngày đóng cửa, bảo vệ gác bên ngoài, người lạ không được phép vào.
Bà Nguyễn Thị Hà (trú ở Khu III, thị trấn Vĩnh Lộc), người đă từng được doanh nghiệp Trung Quốc này thuê và làm công nhân cho biết: “Tiếng là mở xưởng ươm tơ nhưng không hề thấy công ty đầu tư xây dựng nhà xưởng, máy móc ǵ. Tôi cùng một số người nữa được doanh nghiệp này thuê vào làm việc, cụ thể là làm phân bón vi sinh, mà theo lời ông chủ Mă Tiên Vinh là để bán lại cho nông dân trồng nguyên liệu dâu tằm trên địa bàn huyện”.
Đàn tế Nam Giao khi mới được phát lộ và tổ chức khai quật
“Điều khó hiểu là những công nhân Trung Quốc được sang bên này thay v́ “vận hành máy” lại chỉ làm mỗi việc đem máy ḍ và cuốc thuổng để đi đào xới ở khu vực phía sau bệnh viện (tức núi Đốn Sơn – TG). Công việc này chỉ được tiến hành vào buổi tối. Khi chúng tôi hỏi th́ họ bảo đào hố để ủ phân (!) Đến nay th́ cả ông chủ lẫn doanh nghiệp này đă bất ngờ bỏ đi trong khi vẫn chưa trả hết lương cho chúng tôi”, chị Hà cho biết thêm.
Trong khi đó, ông Nguyễn Văn L (Đội 4, xă Vĩnh Thành), một “đầu nậu” trong việc buôn đồ cổ, người đă từng được doanh nghiệp Trung Quốc thuê để làm công việc ḍ và đào xới cho biết: “Họ chẳng phải doanh nghiệp ươm tơ ǵ cả. Mục đích họ sang đây là để ḍ t́m và đào trộm đồ cổ đem về nước. Trong quá tŕnh làm việc ở đấy tôi được biết thông tin là họ có trong tay một tấm bản đồ và tài liệu ghi chép từ đời nhà Thanh về khu vực này nên mới sang đây để t́m kiếm”.
Cũng theo ông L, khi đó ông được thuê làm công việc ḍ t́m, mỗi tối được trả lương từ 70 – 100 ngh́n đồng, tùy theo hôm đó đồ vật t́m được nhiều hay ít. “Họ thuê tôi dùng máy ḍ để t́m kiếm, khi phát hiện ra đồ vật th́ người Trung Quốc đào, tôi không được đào. Họ đào được rất nhiều các chum ṿ ở dưới đất ở độ sâu khoảng từ 60-1,2 m. Bên trong chum, ṿ này là những ǵ và sau đó họ đưa đi đâu th́ chúng tôi không rơ”.
Một số nhà khoa học tham gia công tác khai quật đàn tế Nam Giao nhà Hồ cho biết, đàn tế Nam Giao có dấu hiệu từng bị đào xới từ trước đó
Ngoài ra, nhiều người dân địa phương sống xung quanh khu vực núi Đốn Sơn cũng xác nhận, trong khoảng thời gian doanh nghiệp Trung Quốc đứng chân ở đây, toàn bộ khu vực núi Đốn Sơn liên tục bị đào xới. Tuy nhiên, lúc đó không ai để ư đến làm ǵ.
Địa phương ngậm ngùi “quả đắng”…
Trao đổi với PV về vấn đề này, Phó chủ tịch UBND huyện Vĩnh Lộc khi đó, ông Phạm Văn Chấy cho biết: “Cách đây khoảng chục năm trước đúng là có một doanh nghiệp Trung Quốc từng có ư định đầu tư mở xưởng ươm tơ trên địa bàn huyện. Nhưng sau đó, do khó khăn trong việc xây dựng vùng nguyên liệu trồng dâu tằm và nhiều yếu tố khác nữa nên doanh nghiệp này đă xin rút vốn đầu tư”.
Khi được hỏi về dư luân người dân cho biết đàn tế Nam Giao đă từng bị đào trộm, UBND huyện có biết về vấn đề này hay không, ông Chấy thừa nhận: “Khi đó bệnh viện huyện vừa chuyển sang địa điểm mới, trụ sở bệnh viện cũ đang để không nên họ thuê lại v́ có sẵn cơ sở hạ tầng, thuận tiện cho làm nhà xưởng. C̣n về những hố đào đằng sau bệnh viện cũ, gần vị trí đàn tế khai quật sau này th́ chúng tôi không nắm rơ.”
Ngoài ra, ông Chấy cho rằng, vào thời điểm năm 2002, di chỉ đàn tế Nam Giao mới chỉ nghi ngờ nằm ở khu vực núi Đún Sơn chứ chưa khẳng định được chính xác, nên công tác quản lư và bảo vệ khu vực xung quanh núi Đốn Sơn cũng không được chú trọng. Về phía doanh nghiệp ươm tơ th́ UBND huyện chỉ quản lư về mặt hành chính và hoạt động sản xuất kinh doanh, c̣n những vấn đề khác huyện không quản lư.
Vật tế thần được khai quật tại Đàn tế Nam Giao
Phía đại diện văn pḥng Ban Quản lư di tích Thành nhà Hồ cũng cho biết: “Hầu hết các cổ vật được t́m thấy sau khi khai quật đều không c̣n nguyên vẹn. Thường th́ chỉ c̣n những mảnh vỡ và phải tiến hành phục chế lại như trống đất, ngói, đôi uyên ương… Về thông tin đàn tế Nam Giao nhà Hồ từng bị đào trộm trước khi được khai quật th́ chúng tôi không nắm rơ, bởi trước kia nơi này là băi nghĩa địa, người dân đấu thầu và trồng cây nên cũng thường xuyên bị đào xới”.
Được biết, hầu hết các cổ vật khai quật tại đàn tế Nam Giao nhà Hồ và trưng bày trong bảo tàng di tích đều không c̣n nguyên vẹn, phần lớn bị vỡ và phải phục chế lại. Điều đó càng khiến nhiều người thêm tin vào việc di tích đàn tế đă từng bị đào trộm và lấy đi cổ vật từ trước. Hiện nay, di tích đàn tế Nam Giao đang được UBND huyện Vĩnh Lộc và Ban quản lư di tích Thành nhà Hồ trùng tu xây dựng lại.
Qua t́m hiểu được biết, trong hợp đồng giữa doanh nghiệp và huyện Vĩnh Lộc, doanh nghiệp ươm tơ nước ngoài nói trên chỉ thuê lại mặt bằng sản xuất là toàn bộ diện tích và cơ sở hạ tầng của bệnh viện đa khoa Vĩnh Lộc cũ, khu vực núi Đốn Sơn không nằm trong diện tích doanh nghiệp thuê nên doanh nghiệp không được phép tự ư sử dụng.
Một số hiện vật c̣n sót lại được t́m thấy ở Thành nhà Hồ và Đàn tế trưng bày triển lăm
Trong khi đó, nhiều xă trên địa bàn huyện Vĩnh Lộc phải gánh những khoản nợ từ phía doanh nghiệp Trung Quốc để lại sau khi đă bỏ đi. Nguyên nhân là sau khi kư kết hợp đồng thuê địa điểm mở nhà xưởng với huyện Vĩnh Lộc, doanh nghiệp này đă tiếp tục kư hợp đồng với các xă để thuê băi bồi trồng dâu, xây dựng vùng nguyên liệu. Ngoài ra, doanh nghiệp cũng đề nghị địa phương cho ứng trước chi phí đầu tư trồng dâu nên một số xă đă đứng ra vay vốn ngân hàng để đầu tư cho nông dân chuyển đổi các diện tích trồng ngô trước kia sang trồng dâu để nuôi tằm.
Ông Đặng Tiến Dũng – nguyên Chủ tịch UBND xă Vĩnh Ninh (Vĩnh Lộc, Thanh Hóa) cho biết, từ tháng 2/2006 đến nay, 450 hộ dân của xă cho Công ty liên doanh phát triển kỹ thuật dâu tằm tơ xuất khẩu Việt - Trung (doanh nghiệp của Trung Quốc, có trụ sở đóng tại KCN Lễ Môn, TP Thanh Hóa) thuê 9,4 ha đất để trồng dâu, nuôi tằm lấy trứng cung cấp cho thị trường.
“Giá thuê đất được kư trong hợp đồng kư ngày 26-2-2006 giữa công ty và UBND xă (đại diện cho các hộ nông dân) là 16 triệu đồng/ha/năm. Tuy nhiên, từ tháng 1/2007 đến nay, lănh đạo công ty trên là ông Mă Tiên Vĩnh và cán bộ công ty đă “lẳng lặng” rút lui về nước, không thông báo lại với chính quyền xă, để lại món nợ ngân hàng cho UBND xă Vĩnh Ninh phải gánh chịu”, ông Dũng bức xúc nói.
Những hiện vật lịch sử quư giá
Được biết, số tiền mà công ty này c̣n nợ các hộ dân trong xă là 300,8 triệu đồng (tiền thuê đất trong hai năm 2006 và 2007), chưa kể đến số tiền mà UBND xă đă đứng ra vay ngân hàng để đầu tư trồng dâu (ứng trước cho doanh nghiệp).
Chủ tịch UBND huyện Vĩnh Lộc là ông Lê Quang Tuấn, thừa nhận: “Suốt thời gian qua, UBND huyện đă nhiều lần liên lạc với lănh đạo và đại diện Công ty liên doanh phát triển kỹ thuật dâu tằm tơ xuất khẩu Việt - Trung nhưng đều không có kết quả. UBND huyện đành phải làm công văn đề nghị UBND tỉnh, Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn, Sở Kế hoạch - Đầu tư có hướng giải quyết kịp thời để tháo gỡ khó khăn cho UBND xă Vĩnh Ninh và các hộ nông dân nơi đây…”.
Bài và ảnh: An Dân
Tỉnh Thanh Hóa và "quả đắng" đàn tế Nam Giao nhà Hồ
