Vải thiều Lục Ngạn (Bắc Giang) đang vào chính vụ và năm nay được mùa. Nhưng chính quyền huyện cũng như người trồng vải lại lo v́ đầu ra quả vải bị phụ thuộc quá nhiều vào thị trường Trung Quốc.
Những ngày trung tuần tháng 7 này, cả trời Bắc Giang, đặc biệt vùng Lục Ngạn, rực đỏ một màu vải thiều. Vải chín đỏ từ các sườn đồi, các vườn vải, đỏ từ sân nhà ra ngoài ngơ, rực khắp các ngả đường ra đến chợ. Giá vải giảm chỉ c̣n khoảng 5.000 đồng/kg.
Chẳng được là bao
Chở một sọt vải kềnh càng đi 6-7km về chợ vải phố Kim (xă Phượng Sơn), sau khi cân bán cho điểm mua Đoàn Tú, nhận mấy trăm ngàn đồng ướt nhoẹt mồ hôi, ông Hà Gia Phú (xă Đông Hưng) ngao ngán: “Hơn tạ vải chỉ được 600.000 đồng. Được từng này tiền nhưng vất vả lắm, bao công sức chăm bẵm, thu hái, phân loại”.
Gạt những giọt mồ hôi nhễ nhại trên khuôn mặt sau bốn chuyến chở vải ra phố Kim bán, chị Lê Thị Liễu (thôn Chể, xă Phượng Sơn, huyện Lục Ngạn) thở dài: “Năm ngoái bán xô tại vườn cũng được 13.000 đồng/kg, năm nay phải tự bẻ mang ra tận điểm cân mà cũng chỉ được 5.000 đồng/kg”. Trong khi đó, giá trà đá có lúc là 2.500 đồng/ly.
Theo ông Hà Gia Phú, với hơn 100 gốc vải dự kiến thu cỡ 10 tấn, giá bán b́nh quân 6.000-7.000 đồng/kg, dự kiến năm nay nhà ông thu khoảng 65-70 triệu đồng, trừ tiền phân bón, thuốc trừ sâu 7 triệu, tiền công cũng cỡ 7 triệu đồng, rồi tiền nuôi thợ th́ cả nhà “lăi” khoảng 45 triệu đồng.
Số tiền này khá lớn so với cuộc sống của người dân vùng trung du, miền núi như Lục Ngạn. Nhưng nếu tính cả năm mà cả nhà 4-5 nhân khẩu chỉ trông chờ vào vải như thế th́ cũng chẳng được là bao.
Dù sao bán được giá như ông Phú cũng là may v́ vải của ông thuộc loại khá đẹp, quả đỏ đều, căng mọng, không chấm (vết sâu bệnh), c̣n khá nhiều nông dân khác chỉ bán được giá 3.500-5.000 đồng/kg. Để cứu văn mùa vải của ḿnh, anh Phạm Văn Tư (thôn Ngọt, xă Hồng Giang) quyết định xây ḷ sấy, thuê bốn thợ hái đại trà (hái cây nào hết cây đấy, không hái chọn) để tự sấy rồi xuất bán sang Trung Quốc.
Và để mỗi ngày đủ một mẻ sấy khoảng 3 tấn vải, anh c̣n lập điểm mua vải ngay tại nhà, thuê thêm năm thợ sấy vải (200.000 đồng/người/ngày, chưa kể nuôi ăn ba bữa). Theo anh Tư, nếu giá vải tươi mua 3.000-4.000 đồng/kg th́ một mẻ ḷ 3 tấn vải cũng “nướng” cỡ 11-12 triệu đồng. Nhưng bù lại, giá 1kg vải khô khi xuất bán tại Đồng Đăng được cỡ 8-10 tệ/kg (1 tệ Trung Quốc bằng gần 3.200 đồng). Một mẻ ḷ/ngày được gần 1 tấn vải khô, thu 25-30 triệu đồng. Trừ mọi chi phí cũng thu hơn bán vải tươi.
Vải đổ về các điểm mua ở phố Kim (Lục Ngạn).
Ông Chu Văn Báo, trưởng Pḥng nông nghiệp và phát triển nông thôn huyện Lục Ngạn, cho biết vải Lục Ngạn phụ thuộc quá nhiều vào thị trường Trung Quốc. Vụ vải năm 2010 mất mùa nên sản lượng cả huyện chỉ 60.000 tấn, nhưng có đến 30.000-40.000 tấn được các thương nhân Trung Quốc mua.
Năm nay sản lượng tăng gần gấp đôi năm ngoái, có thể đạt 100.000 tấn, ông Báo cho biết tư thương Trung Quốc phải tiêu thụ đến 60% và họ chỉ mua loại vải ngon nhất, đẹp nhất. Trong 100.000 tấn th́ khoảng 20% là vải loại 1, 50% vải loại 2, khoảng 25% vải loại 3 và c̣n lại là loại “vải rừng” (xấu nhất). Đă là vải thiều trồng trên đất Lục Ngạn th́ đều ngon, ngọt, mọng nước, róc hạt.
Việc phân loại chỉ căn cứ vào vải trồng theo quy tŕnh Viet GAP (tiêu chuẩn VN về chất lượng, an toàn và truy nguyên được nguồn gốc) hay không và phụ thuộc vào h́nh dáng, mẫu mă bên ngoài. Tư thương Trung Quốc thường sẽ mua toàn bộ vải loại 1 và 70-80% số vải loại 2 bằng mọi cách, kể cả nâng giá để mua. Số vải loại 2, loại 3 c̣n lại các tư thương mua đưa vào miền Trung, miền Nam và các tỉnh lân cận.
Ông Tăng Đức Hậu, đội phó Đội quản lư thị trường số 3 Lục Ngạn, cho biết năm nay lượng tư thương Trung Quốc sang tận nơi mua vải nhiều hơn năm ngoái, ít nhất đến lúc này cũng có đến khoảng 30 thương nhân ở hẳn Lục Ngạn để mua hàng. Tại chợ, A Tùng - một tư thương từ Bằng Tường (Trung Quốc) - cho biết đă sang VN làm ăn hơn 10 năm nay và có ba mùa vải liên tiếp trực tiếp đến Lục Ngạn mua vải.
Có lẽ v́ thế mà A Tùng nói tiếng Việt khá rành và biết được cả tâm lư người trồng vải. Theo A Tùng, v́ đă sang tận nơi để mua vải về bán ở Bắc Kinh, Chiết Giang, Phúc Kiến nên phải mua vải thật đẹp, thật ngon. Bà Hải Bích, một người đứng ra mua vải cho tư thương Trung Quốc, cho biết mỗi ngày bà mua khoảng 30-35 tấn, đủ đóng hai container. Vải th́ cùng một loại (chỉ loại 1) nhưng không phải cùng một giá. “Giá vải ḿnh không quyết định mà do chính người Trung Quốc đứng ra mặc cả với nông dân” - bà Bích nói.
“Bửu bối” giúp nông dân bán được giá cao
Ông Nguyễn Như Tiệp, cục trưởng Cục Quản lư chất lượng nông lâm sản và thủy sản (Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn), cho rằng sản xuất nông nghiệp khó có thể tránh được quy luật cung - cầu của thị trường, nên khi cung lớn mà cầu không biến động chắc chắn sẽ xảy ra t́nh trạng “được mùa rớt giá”. “Vải thiều hay bất cứ loại nông sản nào nếu thực hiện sản xuất theo quy tŕnh, tiêu chuẩn Viet GAP th́ sản phẩm bao giờ cũng được đảm bảo chất lượng, giá lại cao” - ông Tiệp khẳng định.
Theo ông Tiệp, Lục Ngạn có gần 20.000ha trồng vải thiều nhưng mới có khoảng 6.000ha thực hiện trồng theo quy tŕnh Viet GAP. Qua kiểm tra thực tế giá vải Viet GAP luôn cao hơn và bán rất chạy. Ngược lại, không theo quy tŕnh này giá rất thấp và phụ thuộc hoàn toàn vào người mua.
“Nếu thực hiện đúng th́ Viet GAP chính là bửu bối giúp nông dân yên tâm sản xuất, trồng trọt” - ông Tiệp nói. Việt Nam và Trung Quốc đă có thỏa thuận hợp tác, v́ thế hàng nông sản xuất nhập khẩu theo đường chính ngạch cần phải có bao b́ ghi rơ nguồn gốc xuất xứ. Muốn vậy, phải sản xuất theo tiêu chuẩn Viet GAP mới đảm bảo xuất khẩu. C̣n với hầu hết vải thiều hay bất cứ mặt hàng nông sản nào khác không có bao b́, nhăn mác ghi rơ nguồn gốc xuất xứ th́ phải chấp nhận bán ngoài thị trường.
Theo Đức B́nh - Thân Hoàng (Tuổi trẻ)
1kg vải thiều = 2 ly trà đá!
