Với những nguồn lợi vô giá từ gỗ của các cánh rừng nguyên sinh, rừng pḥng hộ đầu nguồn, rừng quốc gia, … cần được bảo tồn nên các khu vực này đang nhận được sự “quan tâm” của các dự án thủy điện.
Mặc dù các nhà đầu tư thủy điện phải kêu than lỗ nặng nhưng vẫn có rất nhiều dự án thủy điện khác đang tiếp tục tŕnh chờ phê duyệt, thậm chí có trường hợp chủ đầu tư c̣n cố t́m mọi cách để được cấp phép đầu tư, bất chấp sự phản đối gay gắt từ phía các các nhà khoa học, các cơ quan báo chí và cả các cơ quan chức năng, … Trong số đó, 2 dự án thủy điện Đồng Nai 6 và 6A ngay trong khu vực rừng quốc gia Cát Tiên, đang thu hút sự quan tâm của dư luận, là ví dụ điển h́nh.
Dự án thủy điện Đồng Nai 6 và 6A: Hệ lụy khó lường!
Các nhà báo ghi h́nh sông Đồng Nai, đoạn thuộc khu vực xây dựng thủy điện Đồng Nai 6. Ảnh: T. NGUYÊN
Dự án thủy điện Đồng Nai 6 và 6A do Tập đoàn Đức Long – Gia Lai làm chủ đầu tư đang vấp phải sự phản đối của dư luận không chỉ v́ nó nằm gọn trong khu vực cần được bảo tồn thiên nhiên nghiêm ngặt mà c̣n v́ những khuất tất đáng lo ngại khác.
Trong đó, đáng chú ư là nghi ngờ của ông Trần Văn Thành, giám đốc Vườn quốc gia Cát Tiên khi trả lời phỏng vấn báo SGTT ngày 08.07 về tính khách quan của báo cáo kiểm tra tác động môi trường khi thực hiện dự án. Trong khi trước đó dự án này đă bị Bộ TN & MT trả về nhưng lại được Bộ NN & PTNT ủng hộ và tại sao toàn bộ chi phí cho đoàn kiểm tra (của Nhà nước) trong thời gian khảo sát đều do chủ đầu tư bỏ ra? Ngoài ra, dư luận lại một phen thót tim khi ông Nguyễn Việt Dũng, phó giám đốc trung tâm Con người và thiên nhiên (hội Liên hiệp khoa học kỹ thuật Việt Nam), nơi đang chuẩn bị hoàn tất nghiên cứu “Phát triển thuỷ điện và hệ thống rừng đặc dụng Việt Nam” cho rằng bản báo cáo đánh giá tác động môi trường này chỉ là bản sao chép!
Tại sao lại có cách làm khoa học theo kiểu “ăn xổi” như thế và liệu những lợi ích đằng sau dự án thủy điện này là ǵ mà người ta lại cố làm thủy điện bằng mọi giá, bất chất những tác hại đến thiên nhiên, môi trường và bất chấp đạo đức, lương tâm nghề nghiệp đến vậy?
Một số ư kiến cho rằng sở dĩ có t́nh trạng doanh nghiệp đổ xô đi làm thủy điện là v́ họ “được phép” phá rừng, bán gỗ. Theo một bài viết trên báo Nhà báo & Công luận ngày 10.11.2010 th́ một doanh nhân bật mí rằng, t́nh trạng các doanh nghiệp đổ xô đi làm thủy điện là v́ “siêu lăi”. Siêu lăi chưa phải là do bán điện v́ quá tŕnh xây dựng nhà máy bao giờ cũng mất từ 3- 5 năm- mà là từ việc được phép phá rừng làm hồ chứa và dĩ nhiên doanh nghiệp được bán số gỗ đó. Điều này cho thấy rằng tại sao hiện có nhiều doanh nghiệp chế biến gỗ “tự nhiên” lại quá mặn mà với thủy điện đến vậy trong khi đây không phải là thế mạnh của họ? Và tất nhiên, để được phép khai thác gỗ một cách “hợp pháp” th́ không có cách nào khác là phải nhờ đến các báo cáo “ăn xổi” như trên từ các nhà khoa học và các cơ quan chuyên trách.
Nhận xét trên đây là hoàn toàn có căn cứ khi trong những năm gần đây, các doanh nghiệp với ngành nghề chủ đạo là chế biến gỗ như Hoàng Anh Gia Lai (HAGL) đă liên tục đầu tư các dự án thủy điện tại Việt Nam như thủy điện Đak Srông 2, Đak Srông 2A tại Gia Lai, Bá Thước 1 và 2 tại Thanh Hóa, … và chỉ trong thời gian hơn 3 năm, HAGL đă được cấp phép triển khai 17 dự án thủy điện tại các tỉnh Tây Nguyên, Thanh Hóa và trên nước bạn Lào. Tương tự, doanh nghiệp Đức Long – Gia Lai cũng không chịu thua kém khi cũng tham gia khá mạnh mẽ vào lĩnh vực thủy điện với các dự án như thủy điện Đăk Sepay tại Gia Lai, Sông Sen tại Quảng Trị và gần đây là hai dự án thủy điện Đồng Nai 6 và 6A gây tranh căi. Chắc chắn rằng con số các doanh nghiệp tương tự không dừng lại ở đó.
Về vấn đề khai thác gỗ dưới chiêu bài thủy điện th́ không thể không nhắc đến dự án thủy điện Khe Diên tại Quảng Nam. Theo ghi nhận của báo VNN th́ khi có được giấy phép khai thác gỗ tận thu gỗ trong ḷng hồ nhà máy thủy điện Khe Diên do cơ quan chức năng tỉnh Quảng Nam cấp vào cuối năm 2005 như một “tấm bùa” hộ mệnh, Công ty TNHH Xây dựng Ngọc Sơn (Cty Ngọc Sơn, xă Quế Xuân 1, huyện Quế Sơn) đă bắt đầu công cuộc “tảo thanh” rừng đầu nguồn Khe Diên suốt trong năm 2006 và đầu năm 2007. Tuy nhiên, điều đáng nói là Cty Ngọc Sơn không những thực hiện tận thu tài nguyên rừng tại khu vực ḷng hồ mà c̣n “mạnh dạn” tiến quân vào rừng nguyên sinh đầu nguồn để khai thác gỗ quí hiếm.
Một diễn biến khác vào năm ngoái, trong đợt xả lũ lịch sử của thủy điện A Vương, nhiều người đă ngỡ ngàng sau khi chứng kiến hàng nh́n m3 gỗ trôi dạt xuống lưu vực sông Vu Gia, Quảng Nam. Chủ nhân của lượng lớn gỗ này được xác định là ngoài lâm tặc th́ thủy điện cũng đă góp phần không nhỏ để tạo nên trận “lũ gỗ” lịch sử này.
Bạt ngàn gỗ có dấu cắt gọt cẩn thận từ thượng nguồn trôi về ḷng hồ thủy điện A Vương (ảnh chụp người dân địa phương vớt gỗ ngày 9-10) – Ảnh: Đ.Nam
Với những nguồn lợi vô giá từ gỗ của các cánh rừng nguyên sinh, rừng pḥng hộ đầu nguồn, rừng quốc gia, … cần được bảo tồn nên các khu vực này đang nhận được sự “quan tâm” của các dự án thủy điện xem ra cũng là điều dễ hiểu.
Có những con số đang khiến nhiều người không khỏi giật ḿnh. Theo nghiên cứu “Phát triển thủy điện và hệ thống rừng đặc dụng Việt Nam”, hiện cả nước có 47/128 rừng đặc dụng có sự hiện hữu ngay trong ḷng hoặc tác động từ bên ngoài của 119 dự án thủy điện lớn, nhỏ. Như vậy, trung b́nh mỗi vườn quốc gia, khu bảo tồn “cơng” khoảng 2,5 dự án thủy điện. Có được 1 MW điện sẽ mất 62,63 ha diện tích đất rừng và rừng đặc dụng. Đối với rừng đặc dụng đă vậy th́ chắc chắn những cánh rừng b́nh thường khác sẽ c̣n bị “tận diệt” thê thảm hơn rất nhiều.
Đầu tư cho thủy điện để cung cấp năng lượng cho sự phát triển đất nước là một nhu cầu thiết thực, nhất là với vị trí địa lư và đặc điểm sông ng̣i chằn chịt với độ dốc lớn như tại Việt Nam là những thuận lợi hiếm có. Tuy nhiên, với t́nh trạng các dự án thủy điện đang được cấp phép tràn lan không theo quy hoạch đă gây nên nhiều bức xúc và chứa đựng nhiều rủi ro t́m ẩn cho xă hội như lũ lụt, hạn hán và hủy hoại thiên nhiên, môi trường.
Chúng ta không thể phát triển bằng mọi giá. Màu xanh của rừng đang dần thay thế bằng màu đỏ của máu khi nh́n từ trên cao. “Máu” của rừng không thể tiếp tục chảy chỉ v́ lợi ích cục bộ của một vài nhà đầu tư nào đó đang núp bóng dưới những “mục tiêu” cao cả là góp phần cung cấp nguồn năng lượng cho sự phát triển của quốc gia.
TRẦN MINH QUÂN blog
Đầu tư xây dựng thủy điện: V́ điện hay v́ gỗ?
