Donbass có gì? Vì sao Nga muốn có Donbass bằng mọi giá nhưng Ukraine quyết không giao?

[therealrtz]

Các quan chức Mỹ, Nga và Ukraine đang tham gia cuộc đối thoại ba bên đầu tiên kể từ khi cuộc chiến toàn diễn giữa Nga và Ukraine bùng nổ. Cuộc đàm phán được tổ chức dường như chỉ để giải quyết một vấn đề then chốt còn vướng mắc duy nhất: lãnh thổ, cụ thể là vùng Donbass ở miền Đông Ukraine.

“Tất cả xoay quanh phần phía Đông đất nước chúng tôi, xoay quanh đất đai”, Tổng thống Volodymyr Zelensky nói, ám chỉ yêu sách lâu nay - và từng bị Kiev bác bỏ - của Nga yêu cầu Ukraine từ bỏ những phần lãnh thổ Donbass mà nước này vẫn kiểm soát.

Trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố một thỏa thuận đang đến gần, ông Zelensky tái khẳng định Ukraine chưa sẵn sàng trao bất kỳ phần lãnh thổ nào cho Nga. Về phía Moscow, trợ lý Điện Kremlin Yury Ushakov, sau cuộc gặp với đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff, cũng tuyên bố Nga không có ý định nhượng bộ.

Ông Ushakov cảnh báo sẽ không có một giải pháp lâu dài nào “nếu vấn đề lãnh thổ không được giải quyết”, đồng thời nhấn mạnh Nga sẽ tiếp tục theo đuổi các mục tiêu của mình “trên chiến trường” cho đến khi đạt được thỏa thuận.
Donbass có gì?

Nằm ở miền Đông Ukraine, gồm hai tỉnh Donetsk và Lugansk, giáp trực tiếp biên giới Nga. Đây không chỉ là một khu vực địa lý, mà còn là trung tâm công nghiệp – kinh tế – quân sự mang tính sống còn đối với cả Ukraine lẫn Nga.

Trong suốt thế kỷ 20, Donbass được xem là “trái tim công nghiệp” của Ukraine, với trữ lượng than đá lớn bậc nhất Đông Âu. Khu vực này từng cung cấp nhiên liệu cho ngành luyện kim, sản xuất thép, hóa chất và chế tạo máy – những trụ cột của nền kinh tế thời Liên Xô. Ngay cả sau khi Ukraine độc lập năm 1991, Donbass vẫn đóng góp tỷ trọng lớn vào GDP công nghiệp của cả nước.

Ngoài than đá, Donbass còn sở hữu mạng lưới nhà máy luyện kim, xưởng cơ khí nặng, đường sắt và hạ tầng logistics dày đặc, kết nối trực tiếp với các cảng biển ở biển Azov như Mariupol. Điều này khiến Donbass trở thành hành lang vận tải chiến lược, vừa phục vụ xuất khẩu, vừa đóng vai trò huyết mạch tiếp tế trong thời chiến.

Về địa hình, Donbass tương đối bằng phẳng, xen kẽ các khu đô thị công nghiệp dày đặc. Chính đặc điểm này khiến khu vực vừa dễ phòng thủ bằng các tuyến công sự liên hoàn, vừa phù hợp cho các chiến dịch bộ binh - pháo binh quy mô lớn, điều đã thể hiện rõ trong các trận chiến khốc liệt giữa Nga và Ukraine trong những năm qua.

Donbass có một cộng đồng đông đảo người nói tiếng Nga, với bản sắc văn hóa chịu ảnh hưởng sâu đậm từ Moscow hơn so với miền Tây Ukraine.

Vì sao Nga muốn có Donbass bằng mọi giá?

Trong lịch sử hiện đại, Donbass là khu vực “mang tính Nga” rõ nét nhất tại Ukraine, với tỷ lệ lớn dân cư sử dụng tiếng Nga.

Tổng thống Nga Vladimir Putin nhiều lần cáo buộc Kiev tiến hành “diệt chủng” đối với người nói tiếng Nga ở Donbass. Do đó, chiến dịch quân sự đặc biệt của Nga ở Ukraine được khởi động vào tháng 2/2022 của Nga là nhằm bảo vệ những người nói tiếng Nga trong khu vực. Tuy nhiên, Ukraine đã kháng cự dữ dội và quyết không để toàn bộ khu vực này rơi vào tay Nga.

Đối với Ukraine, Donbass là tuyến phòng thủ then chốt của miền Đông. Khu vực này hình thành một “vành đai pháo đài” gồm các thành phố công nghiệp lớn, mạng lưới đường sắt – đường bộ và kho hậu cần, giúp Kiev cầm cự trước các đợt tiến công của Nga. Mất Donbass đồng nghĩa với việc cánh cửa vào sâu lãnh thổ Ukraine bị mở toang.

Đối với Nga, kiểm soát Donbass mang ý nghĩa vượt xa quân sự. Đây là khu vực giúp Moscow: Tạo hành lang chiến lược nối liền Nga với Crimea; Làm suy yếu vĩnh viễn nền kinh tế Ukraine; Bảo vệ người nói tiếng Nga; Và quan trọng nhất, Moscow muốn áp đặt một thực tế lãnh thổ mới, buộc Ukraine phải chấp nhận mất đất trong bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào.

Chính vì vậy, Donbass không đơn thuần là một vùng đất tranh chấp, mà là trọng tâm của toàn bộ cuộc chiến Ukraine - nơi hội tụ lợi ích kinh tế, quân sự, lịch sử và ý thức hệ.
Nga đã tìm cách kiểm soát Donbass như thế nào?

Trong suốt cuộc chiến, Nga đã theo đuổi mục tiêu chiếm toàn bộ Donbass bằng biện pháp quân sự. Dù quân đội Nga vượt trội về nhân lực và hỏa lực, Moscow vẫn chưa thể kiểm soát hoàn toàn khu vực này.

Nga hiện kiểm soát gần như toàn bộ Lugansk, nhưng mới chiếm khoảng 70% Donetsk, dù đã đổ nguồn lực khổng lồ vào mặt trận. Phần Donetsk còn lại – nơi Ukraine vẫn giữ quyền kiểm soát – là mục tiêu mà Nga quyết tâm buộc Kiev phải từ bỏ.

Theo Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW), với tốc độ hiện tại, Nga cần thêm khoảng một năm rưỡi nữa để kiểm soát hoàn toàn phần Donbass còn nằm trong tay Ukraine.
Ukraine sẽ mất gì nếu mất Donbass?

Ông Zelensky nhiều lần khẳng định việc nhượng bộ lãnh thổ vĩnh viễn là không thể chấp nhận. Ngay cả khi người dân Ukraine bỏ phiếu ủng hộ – điều mà các khảo sát cho thấy rất khó xảy ra – thỏa thuận đó cũng sẽ vi phạm luật pháp quốc tế.

Thay vào đó, Kiev để ngỏ khả năng chấp nhận thực tế trên chiến trường trong một thỏa thuận ngừng bắn, nhằm chấm dứt đổ máu. Điều này đồng nghĩa với việc “đóng băng” xung đột theo các tuyến hiện tại.

Tuy nhiên, mất phần còn lại của Donbass sẽ khiến Ukraine dễ bị tổn thương hơn trước các cuộc tấn công trong tương lai. Khu vực này là “vành đai pháo đài” với hệ thống đô thị công nghiệp, đường sắt và trục giao thông – xương sống cho phòng thủ và tiếp tế của Ukraine ở miền Đông.