USA Tam quốc đại chiến, liên minh Nga (Ngô) + Tàu (Thục) liệu có thắng được Mỹ (Nguỵ)

[Gibbs]

Dữ liệu cho thấy hai nước vẫn gắn bó chặt chẽ với nhau bất chấp nỗ lực của Mỹ nhằm đa dạng hóa chuỗi cung ứng
HỒNG KÔNG—Các công ty Mỹ, dưới áp lực nặng nề trong việc giảm liên quan với Trung Quốc, đang ngày càng chuyển sang sử dụng các nhà máy ở những nơi như Việt Nam, Indonesia và Mexico.
Tuy nhiên, nhiều công ty cảm thấy khó có thể né tránh Trung Quốc.
Dữ liệu thương mại, thông báo của các công ty và các nghiên cứu học thuật mới cho thấy phần lớn hàng hóa được chuyển đến Mỹ từ những nơi như Đông Nam Á và Mexico đang được sản xuất tại các nhà máy thuộc sở hữu của các công ty Trung Quốc. Các công ty này đang mở rộng ra nước ngoài, một phần để tránh thuế quan của Mỹ. .
Nhiều hàng hóa khác được hoàn thiện ở các nước nhỏ hơn đang được sản xuất với nguyên liệu đầu vào chính từ các nhà cung cấp Trung Quốc, có nghĩa là chúng sẽ không thể được sản xuất nếu không có sự tham gia của Trung Quốc.
Những thực tế đó nhấn mạnh thách thức đối với các nhà hoạch định chính sách và các công ty đang tìm cách tách rời Mỹ khỏi cỗ máy sản xuất khổng lồ của Trung Quốc. Thay vì tách rời, một số chuỗi cung ứng kết nối giữa Mỹ và Trung Quốc chỉ đơn thuần bổ sung thêm một hoặc hai liên kết khác, làm tăng độ phức tạp và chi phí.
Một nghiên cứu do Ngân hàng Thanh toán Quốc tế công bố vào tháng 10 cho thấy chuỗi cung ứng giữa Trung Quốc và Mỹ đã trở nên phức tạp hơn kể từ năm 2021 khi nhiều chuỗi được chuyển hướng qua những nơi khác. Tuy nhiên, nhiều hàng hóa cung cấp cho Mỹ vẫn có nguồn gốc từ Trung Quốc, cho thấy tiến độ đa dạng hóa còn hạn chế.
Frederic Neumann, nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á của HSBC, cho biết: “Chúng ta phải thừa nhận rằng đang có sự phụ thuộc lẫn nhau [giữa hai quốc gia]."
Kể từ năm 2018, Washington đã áp đặt thuế quan đối với hàng hóa Trung Quốc trị giá hàng trăm tỷ USD, từ giày dép đến hóa chất, như một phần trong nỗ lực rộng lớn hơn nhằm giảm sự phụ thuộc của Mỹ vào Trung Quốc. Các tập đoàn Mỹ như Apple và Tesla đã chuyển một số hoạt động sản xuất ra khỏi Trung Quốc hoặc khuyến khích các nhà cung cấp làm theo.
Các nhà kinh tế cho biết những nỗ lực đó đang giúp giảm sự phụ thuộc của Mỹ vào Trung Quốc đối với một số sản phẩm, như đồ điện tử tiêu dùng và đồ nội thất. Họ cũng đã thúc đẩy đầu tư vào ngành sản xuất của Mỹ và tạo ra việc làm mới cho người Mỹ.
Theo dữ liệu thương mại chính thức của Mỹ, Trung Quốc chỉ chiếm 13,3% lượng hàng hóa nhập khẩu của Mỹ trong sáu tháng đầu năm nay – mức thấp nhất kể từ năm 2003 và thấp hơn nhiều so với mức cao nhất hàng năm là 21,6% vào năm 2017.
Nền kinh tế Mỹ và Trung Quốc cũng đang tách rời theo những cách khác. Theo Rhodium Group, một công ty nghiên cứu có trụ sở tại New York, đầu tư trực tiếp của Mỹ vào Trung Quốc đã chạm mức thấp nhất trong 20 năm là 8,2 tỷ USD vào năm ngoái. Một số công ty Mỹ đã rút khỏi Trung Quốc, ngay cả khi Trung Quốc tập trung bán nhiều hàng hóa hơn cho Nga và các nước đang phát triển.
Nhưng việc kiểm tra kỹ hơn các dữ liệu hiện có cho thấy một bức tranh phức tạp hơn, trong đó một số bộ phận của nền kinh tế Mỹ và Trung Quốc đang tách khỏi nhau, trong khi những bộ phận khác thì không. Các nhà kinh tế cho biết, trong một số trường hợp, các chính sách của Mỹ đang kích hoạt những điều chỉnh về chuỗi cung ứng, khiến thực tế khiến doanh nghiệp ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào các nhà cung cấp Trung Quốc.
Một phần là do các chủ doanh nghiệp Trung Quốc đang đổ tiền vào hoạt động ở các nước nhỏ hơn, nên khi người Mỹ mua hàng từ các công xưởng ở những quốc gia khác như Thái Lan, đôi khi thực sự là họ đang mua hàng từ các công ty Trung Quốc.
Zhejiang Haers Vacuum Containers, một nhà sản xuất cốc tách giữ nhiệt của Trung Quốc, đã xây dựng một nhà máy mới ở Thái Lan vào cuối năm 2021. Khoản đầu tư này một phần nhằm mục đích “ngăn chặn những xung đột thương mại tiềm ẩn”. Một số cốc chân không xuất khẩu sang Mỹ từ Trung Quốc phải chịu mức thuế từ 6,9% đến 7,5%, vẫn thấp hơn mức thuế 25% áp dụng đối với một số hàng nhập khẩu từ Trung Quốc.
Jason Furniture (Hàng Châu), nhà sản xuất đồ nội thất Trung Quốc xuất khẩu sản phẩm với thương hiệu Kuka Home, vừa khai trương nhà máy thứ hai tại Bình Dương, Việt Nam trong năm qua để sản xuất các sản phẩm ghế quầy bar, ghế dài và các sản phẩm khác cho khách hàng nước ngoài. Công ty cho biết họ bắt đầu xây dựng nhà máy sản xuất lần đầu tiên tại Việt Nam vào năm 2019 để né tránh thuế quan đối với hàng hóa do Trung Quốc sản xuất.
Theo tính toán của các nhà kinh tế tại DBS, một ngân hàng Singapore, đầu tư trực tiếp từ Trung Quốc vào Đông Nam Á đạt gần 19 tỷ USD vào năm 2022, so với 7 tỷ USD vào năm 2013, trong đó đầu tư vào sản xuất chiếm tỷ trọng lớn nhất. Theo CEIC, đầu tư trực tiếp của Trung Quốc vào Mexico là 232 triệu USD vào năm 2021, tăng từ 42 triệu USD một thập kỷ trước đó.
Dù Trung Quốc không sở hữu các nhà máy ở những quốc gia này, Trung Quốc vẫn thường xuyên cung cấp nguyên vật liệu/bán thành phẩm cho các nhà máy trên.
Nghiên cứu của DBS cho thấy Trung Quốc đã tăng đáng kể lượng hàng hóa “trung cấp” hoặc bán thành phẩm mà nước này vận chuyển đến các nước nhỏ hơn, sau đó lắp ráp chúng thành sản phẩm cuối cùng trước khi gửi hàng sang Mỹ.
Tập đoàn Rhodium cho biết trong một báo cáo tháng 9 rằng nhập khẩu của Mỹ từ Mexico và Việt Nam tăng lên trong vòng 5 đến 7 năm qua gắn liền với sự gia tăng xuất khẩu của Trung Quốc sang các thị trường này.
Neumann, chuyên gia kinh tế của HSBC, cho biết Trung Quốc chỉ đơn thuần điều chỉnh vai trò của mình trong chuỗi cung ứng toàn cầu chứ không từ bỏ vai trò này. Ông cho biết nghiên cứu của ông cho thấy xuất khẩu từ Trung Quốc yêu cầu đầu vào từ nơi khác đã giảm bắt đầu từ năm 2014, trong khi xuất khẩu từ Trung Quốc phục vụ cho việc sản xuất ở các nước khác đã tăng mạnh.
Ông nói: “Trung Quốc đang nhanh chóng trở thành nhà cung cấp linh kiện quan trọng cho thế giới sau nhiều năm chủ yếu chỉ là nhà lắp ráp giai đoạn cuối”.
Một số động thái của Trung Quốc đã vấp phải sự chỉ trích từ Washington. Chính phủ Mỹ hồi tháng 8 đã công bố mức thuế mới lên tới 254% đối với các nhà sản xuất tấm pin mặt trời sau khi ra phán quyết rằng các nhà sản xuất ở 4 quốc gia Đông Nam Á đã lách thuế một cách bất hợp pháp bằng cách sử dụng nguyên liệu có nguồn gốc từ Trung Quốc và sau đó vận chuyển thành phẩm cuối cùng sang Mỹ mà không phải trả thuế. Các nhà phân tích nhìn chung kỳ vọng động thái này sẽ đẩy chi phí cho các dự án năng lượng mặt trời của Mỹ lên cao và làm chậm nỗ lực khử cacbon.
Các nhà kinh tế cho rằng việc Trung Quốc thâm nhập vào các nước nhỏ hơn có thể làm tăng thêm chi phí trong các ngành công nghiệp khác vì có nhiều bước được bổ sung vào quy trình sản xuất.
Trong một bài báo xuất bản vào tháng 8, các nhà kinh tế Laura Alfaro từ Trường Kinh doanh Harvard và Davin Chor từ Trường Kinh doanh Tuck tại Dartmouth nhận thấy rằng từ năm 2017 đến năm 2022, tỷ trọng nhập khẩu của Mỹ từ Trung Quốc giảm 5 điểm phần trăm có liên quan đến giá nhập khẩu từ Việt Nam tăng gần 10% và từ Mexico tăng 3%.
Các tác giả lưu ý rằng: “Có khả năng một phần giá tăng từ các nước thứ ba đang được chuyển sang các công ty Mỹ hoặc sang người tiêu dùng mua những hàng hóa này”.
Các quan chức Mỹ cho biết họ không cố gắng đẩy mọi hoạt động kinh doanh ra khỏi Trung Quốc mà trọng tâm của họ là đảm bảo có sự kiểm soát đầy đủ trong các lĩnh vực nhạy cảm như chip máy tính.
Tuy nhiên, việc tiếp tục phụ thuộc nhiều vào Trung Quốc - ngay cả khi thành phẩm cuối cùng được lắp ráp ở các quốc gia khác - có thể khiến một số công ty Mỹ gặp rủi ro kinh doanh hơn nữa nếu căng thẳng giữa Washington và Bắc Kinh tiếp tục gia tăng.
Dù Apple đang nỗ lực mở rộng sản xuất tại Ấn Độ và Việt Nam nhưng hãng này vẫn phụ thuộc rất nhiều vào năng lực sản xuất bên trong Trung Quốc. Giá cổ phiếu của Apple đã giảm mạnh vào tháng 9 sau khi có thông tin cho rằng Trung Quốc đã ra lệnh cho các quan chức tại các cơ quan chính phủ trung ương không sử dụng iPhone, làm dấy lên lo ngại trong giới đầu tư rằng công ty Mỹ này có thể phải đối mặt với áp lực hơn nữa ở Trung Quốc khi căng thẳng địa chính trị leo thang.
Một nghiên cứu của Allianz Research cuối năm ngoái cho thấy Trung Quốc là “nhà cung cấp quan trọng” cho 276 loại hàng hóa cho Mỹ, từ đồ điện tử tiêu dùng, thiết bị gia dụng đến hóa chất. Allianz cho biết, các sản phẩm này đóng góp tới 1,3% tổng sản phẩm quốc nội của Mỹ, tăng từ 0,7% trong năm 2018 và 0,4% vào năm 2010. Allianz cho biết Mỹ là nhà cung cấp quan trọng cho chỉ 22 loại hàng hóa cho Trung Quốc hiện nay, trị giá 0,3% GDP của Trung Quốc.
Một số người mua sắm ở Mỹ có thể kết luận rằng việc tìm nguồn cung ứng từ một nhà máy thuộc sở hữu của Trung Quốc ở Đông Nam Á hoặc nơi khác vẫn thích hợp hơn là mua trực tiếp từ Trung Quốc. Trong một số trường hợp, việc này có thể làm giảm rủi ro địa chính trị mà các công ty phải đối mặt, đặc biệt nếu các công ty phát triển thêm nhà cung cấp địa phương để cung cấp nguyên vật liệu cho các nhà máy trên.
Cũng có thể có một số hạn chế đối với nỗ lực mở rộng sản xuất của Trung Quốc ở những nơi như Đông Nam Á và Mexico, nơi các nhà đầu tư địa phương và các công ty Mỹ cũng đóng vai trò quan trọng.
Tang Xuehui, một chủ sản xuất giày Trung Quốc đã mở nhà máy đầu tiên ở nước ngoài tại thủ đô Phnom Penh của Campuchia vào năm 2016, cho biết ông thấy kiếm lợi nhuận ở đó khó hơn ở Trung Quốc. Tang đổ lỗi cho lực lượng lao động địa phương không có động lực lao động, với công đoàn ngăn cản ông giao thêm việc làm ngoài giờ và các quan chức hải quan Campuchia đang tính phí nhập khẩu quá cao. Tang nói rằng ông không thể dễ dàng tranh chấp với tư cách là người nước ngoài.
Mặc dù vậy, Tang vẫn có ý định ở lại. Với hơn 700 công nhân, nhà máy của ông ở Campuchia phục vụ các thương hiệu giày dép Mỹ trong đó có Hush Puppies. Các khách hàng Mỹ nói với ông rằng họ sẵn sàng chịu thêm 8% -10% chi phí do việc dịch chuyển nhà máy.
Tang cho biết: “Khách hàng ở Mỹ ít quan tâm đến chi phí, nhưng họ quan tâm nhiều hơn đến rủi ro địa chính trị”.