Tuần này, ḿnh thấy trên mạng, có mấy tấm ảnh khiến cho ḿnh nhớ thời bé nhất là mấy năm sau Mậu Thân, ăn đồ Mỹ, uống nước ngọt như RC-Cola, Fanta,… Lúc đó quân đội Mỹ tham chiến tại Việt Nam, có thời lên đến nữa triệu quân, trong khi dân số miền Nam là 17 triệu người.
Xă hội miền Nam bị ảnh hưởng bởi sự hiện diện của quân đội Mỹ về văn hoá, ẩm thực,… tương tự như ngày nay đảo Okinawa của Nhật Bản cũng bị ảnh hưởng rất nặng với sự đóng quân của mấy chục ngàn binh sĩ Hoa Kỳ tại ḥn đảo này. Các tiệm ăn như MacDonald mọc lên như nấm, giới trẻ Nhật Bản ăn uống như Mỹ,…
Đồ khui hộp
Cái đồ khui đồ hộp này khiến cho ḿnh nhớ nhiều nhất, và thay đổi cách mở các thùng dầu ăn, hay thùng nước mắm Việt Nam. Hồi nhỏ, gia đ́nh ḿnh mỗi lần khui thùng dầu ăn hay thùng nước mắm là phải lấy cái con dao bầu, có cái mũi nhọn, cắm vào mặt thùng thiết, lấy tay đập vào cái cán dao để chọt lũng lớp thiết. Rồi cứ tiếp tục đục mấy lỗ bên cạnh, đi ṿng khắp thùng mới mở được thùng hay làm hai lỗ để đỗ dầu vào chai để sử dụng. Khi dùng xong th́ ḿnh cắt cái nắp, lấy búa đóng dẹp ven chung quanh để khỏi ị đứt tay, rồi lấy miếng gỗ làm cái quai để xách nước. Để ḿnh vẽ lại cho dễ hiểu rồi bỏ lên sau.
Trong h́nh trên có hai cái đồ khui: một tên là
P-38 và một lớn hơn tên
P-51. Nhà ḿnh có mua cái
P-38, mà người Mỹ gọi là
John Wayne v́ rất chắc và dễ sử dụng. Kích thước độ 1.5 in hay 38 mm dài, có một miếng sắt dẹp, dùng là cái cán, và một cái bản lề dính vào cái đổ khui nhọn. Lính Mỹ hay gọi
P-38 là
John Wayne, tài tử chuyên đóng phim người hùng cao bồi. Cái này nhỏ, dễ bỏ vào xâu ch́a khoá, đem theo bên người.
Cái
P-51 to hơn, dễ sử dụng hơn, thêm có thể làm cái tuột-nơ-vít để mở các ốc. Được biết là đồ khui được gọi là
P-38 v́ độ dài là 38 mm, có một giả thuyết khác là có 38 mũi khâu tên hộp đồ ăn ration C để mở. Không ai biết rơ v́ sao lại đặt tên như vậy.
Sau này
P-38 không c̣n được quân đội Mỹ sử dụng v́ vào năm 1980, các lon đồ hộp được thay thể bởi các bịch thức ăn. Khi ḿnh sang Mỹ đi chợ, cố t́m mua cái đồ khui
P-38 nhưng kiếm không ra. Họ chỉ bán cái đồ khui dễ dàng và ít nguy hiểm v́ cái
P-38 rất bén, dễ bị đứt tay. Nay họ có sẵn máy gắn trên tường, cứ việc đặt cái lon đồ hộp lên trên, tự động khui. Dể ồm.
Bơ đậu phộng là lon bên tay phải. Bên trái th́ ḿnh có ăn rồi, loại phô-mát nhưng nói chung bơ đậu phộng rẻ nhất nên thường mua ăn.
Gần hàng mẹ ḿnh có một d́ người Huế, có ông chồng cảnh sát, tên Nghĩa, nhà ở đường Thi Sách, chỗ giếng ông Ba Tây, có hàng quán, chuyên bán đồ Mỹ. Trong tấm ảnh là cái quán nhỏ màu xanh, cạnh chỗ ông Thạc thợ thiếc, trước cái bồn nước, sát cái cầu thang chợ Đàlạt.
Lâu lâu ḿnh có tiền là chạy ra đây mua lon đồ hộp rẻ nhất là bơ đậu phộng. Sang Mỹ họ gọi là
peanut butter. Lấy cái đồ khui ra, mở ṿng ṿng rồi nạy cái nắp lên, vét bơ ăn ngon kể ǵ. Có lẻ v́ vậy mà ngày nay ḿnh vẫn ăn bánh ḿ trét bơ đậu phộng.
Loại thịt ḅ, heo đóng hộp này th́ ḿnh không thích từ bé đến nay. Không bao giờ mua ăn từ khi ra hải ngoại đến nay. Cách mở, phải dùng một cái khoá, có cái lỗ, sỏ miếng thiết của cái hộp vào, rồi từ từ cuốn quanh, sẽ mở hộp thịt.
Một loại đồ hộp ḿnh hay ăn là mấy lon trái cây, nhất là trái đào, bưởi, ngọt chi lạ. Lâu lâu nhà có mua mấy lon ham về, khui ra rồi thái từng lát mỏng để chiên lại ăn với cơm. Nói chung là nhà ḿnh, mấy anh em không thích lắm v́ có vị hơi chua chua.
Dạo ấy, nhà hay ăn thịt cá ṃi của Ma-rốc, cũng dùng cái ch́a khoá để mở như h́nh trên. Phải cẩn thận v́ nếu không bị đứt tay. Phải lấy dao bầu để đâm thủng.
Đây là cái đồ khui các chai nước coca hay bia. Thêm có thể khui mấy lon sữa ḅ, cứ làm hai lỗ nơi nắp lon rồi chế sữa một bên.
Ḿnh mới hỏi mụ vợ, khi xưa có ăn đồ hộp Mỹ không? Mụ vợ kêu, Không. Có đâu mà ăn. Dạo ấy mụ ở Hội An, xứ nhà quê nên chắc đồ ăn Mỹ ít đến, hay nhà nghèo. Đa số lính Mỹ đóng quân ở Đà Nẳng.
Theo các cựu quân nhân tham chiến tại Việt Nam th́ tuỳ theo binh chủng. Không quân thường, họ bay trong ngày rồi về lại căn cứ nên ăn uống tương đối khá, c̣n các binh chủng khác phải đi tuần, hành quân th́ họ đem theo ration C để ăn. Nói chung th́ họ không thích lắm. Ai nấy đều nói là ration C giúp giảm cân cho dù ghi là 2,000 calories nhưng ít có ai ăn hết. Dần dần bao tử teo lại, khi về nước cha mẹ không nhận ra v́ gầy.
Có ông Mỹ kể đi hành quân, ăn đồ hộp rồi quăng trong rừng, Việt Cộng đi phía sau lượm mấy đồ hộp để bỏ lựu đạn bên trong. Sau đó lấy dây căng ngang bên đường. Lính Mỹ đi tuần về, đạp dây, khiến lựu đạn văng ra khỏi lon và giết hại binh sĩ Mỹ. Ông ta nói là lính Mỹ chết v́ đồ của lính Mỹ nhiều hơn của quân thù. Chán Mớ Đời.
Dấu ấn thứ hai của quân đội Mỹ là cái đèn pin. Dạo ấy người Việt xài đèn pin Made in Chợ lớn, nay có đèn pin của Mỹ xài sướng kể ǵ. Mỗi khi bị cúp điện, là lấy đèn pin ra xài, đi ṿng ṿng nhà để châm đèn hột vịt. Nói đến pin th́ nhớ lính Mỹ hay xài các cục pin to đùng, h́nh vuông độ 12 inch x 12 inch x 2 inch. người Việt ḿnh mua về câu vào cái radio để nghe hay gắn đèn bóng. Ḿnh không biết các tấm lọc màu để làm ǵ, ai biết cho em xin.
Ḿnh có kể về chuyện làm vườn, nhà ḿnh có cái xẻng của quân đội Mỹ, dùng để xúc đất làm giao thông hào. Loại này có cục để xoay, có thể biến đổi thành cái cuốc. Sau 75, chắc phải tẩu tán v́ sợ tàn trữ đồ của đế quốc Mỹ.
Thêm cái b́nh nước khi đi vườn. B́nh nước này bằng nhựa khác với cái b́nh nước của ông cụ đi lính đem về, bằng thiết của Tây. Ḿnh nhớ trên cầu thang chợ, có mấy hàng bán đồ Mỹ khá nhiều, quần áo cũ, đủ tṛ.
Nhưng có lẻ thuốc lá là quan trọng nhất v́ người Việt bắt đầu hút thuốc lá Mỹ thay v́ thuốc lá Tây như
Gaulois,.. h́nh trên thấy mấy hiệu như
Winston, Lucky Strike, Pall Mall, Marlboro, Dunhill. Ḿnh nhớ ông cụ thường hút
Pall MAll, Salem, 555, Craven-A, Dunhill,… ḿnh có thử hút một điếu thuốc lá mà ho sặc luôn cả tiếng nên không dám hút thuốc nữa.
Hút thuốc th́ phải nói đến các hộp quẹt
Zippo. Ḿnh thấy mấy tên quen, hút thuốc lá hay tập bật lửa của hột quẹt
ZIppo. Nghe nói bây giờ hột quẹt này là hàng hiếm, hàng xịn nên họ làm giả để bán cho du khách.
Thuốc lá Việt ḿnh nhớ có
Bastos, thuốc Quân tiếp vụ, để lính mua cho rẻ. Thường có mấy quán bán thuốc lá lẻ. Ai cần hút th́ ghé quán, mua một điếu hay vài điếu thay v́ cả gói. Ḿnh có tên hàng xóm hút thuốc, hắn hay lấy truyện của chị hắn cho ḿnh mượn đọc, bù lại ḿnh lấy thuốc của ông cụ cho hắn hút.
Thuốc lá Quân Tiếp Vụ VNCH
Thời đó, vật giá leo thang nên chính phủ Việt Nam Cộng Hoà có sản xuất các loại hàng, mang nhăn hiệu
Quân Tiếp Vụ, giúp binh sĩ mua rẻ với gia đ́nh. Thuốc lá, dầu ăn, gạo, đường,… thấy cấm bán cho dân chúng nhưng cứ thấy đầy chợ. Gia đ́nh lính mua về, rồi đem ra bán lại ngoài chợ cho thiên hạ. Ngay lính cũng phải đi mua. Nhiều khi mấy ông lớn làm trong Quân tiếp vụ đă đem ra ngoài bán kiếm tiền. Có tên đại uư, lấy gạo của lính đem bán cho bà cụ ḿnh để có tiền đánh bài.
Có lẻ v́ vậy chúng ta mới thua. Ở Hà Nội th́ khẩu hiệu của họ; tất cả cho tiền tuyến, c̣n trong Nam th́ mấy ông lớn vơ vét hết, làm giàu trong chiến tranh. Đến 75 th́ bỏ chạy. Nói cho đúng th́ chỉ có một thiểu số thôi nhưng đă phá hoại tinh thần chiến đấu của quân dân miền Nam khiến cho một số người dân, bỏ theo Việt Cộng, làm nội tuyến cho họ. Nay th́ ngược lại, tại Hà Nội cũng vơ cũng vét nhiều hơn gấp 100 lần khi xưa.
Ḿnh nhớ có đến nhà một ông bạn của bố ḿnh, làm cho hăng Mỹ, buôn bán đồ Mỹ, giàu lắm. Bố của ông dượng ḿnh, chạy xe rác, nội đi lượm rác đồ Mỹ quăng bỏ, đem bán đủ giàu.
Cái hay là quân đội Hoa Kỳ tham chiến tại các chiến trận, đă giúp thay đổi cách quản chế thức ăn tại Hoa Kỳ qua thời gian. Nếu chúng ta vào siêu thị của Hoa Kỳ, các loại thức ăn đều được chế biến từ các cuộc thử nghiệm của quân đội Hoa Kỳ. Hôm nào, buồn đời, ḿnh sẽ kể, khá thú vị.
